Udział w bójce lub pobiciu (Art. 158 KK) – co grozi uczestnikom? Czy sam udział wystarczy?

Kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Czym jest “bójka”, a czym “pobicie” w rozumieniu Art. 158 KK?

Choć w mowie potocznej terminy te bywają używane zamiennie, prawo karne je rozróżnia.

Definicja bójki (minimum 3 osoby)

To starcie fizyczne, w którym bierze udział co najmniej trzech uczestników. Charakteryzuje się wzajemnością ataku – uczestnicy jednocześnie atakują i bronią się. Trudno jest jednoznacznie wskazać stronę atakującą i broniącą się, role te są dynamiczne.

1. • Przykład: Dwie grupy młodych ludzi spotykają się w parku i dochodzi między nimi do gwałtownej, wzajemnej wymiany ciosów.
   • Przykład: Awantura na weselu eskaluje do momentu, gdy kilku gości zaczyna się wzajemnie okładać pięściami.

Definicja pobicia (minimum 2 napastników)

Pobicie to zorganizowana napaść co najmniej dwóch osób na jedną ofiarę (lub grupę), gdzie istnieje jasny podział ról: strona atakująca i broniąca się.

1. • Przykład: Grupa trzech osób napada na jedną osobę idącą ulicą, kopiąc ją i uderzając, podczas gdy ofiara próbuje się zasłaniać.
   • Przykład: Dwóch napastników przytrzymuje ofiarę, podczas gdy trzeci zadaje jej ciosy.

Na czym polega karalność udziału? Kluczowe jest niebezpieczeństwo.

Istotą przestępstwa z art. 158 KK nie jest spowodowanie konkretnego uszczerbku na zdrowiu (choć jego wystąpienie ma znaczenie – o czym dalej), ale samo wzięcie udziału w zdarzeniu (bójce lub pobiciu), które naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo doznania ciężkiego (Art. 156 § 1 KK) lub średniego (Art. 157 § 1 KK) uszczerbku na zdrowiu.

To oznacza, że karalne jest już samo aktywne uczestnictwo w niebezpiecznej “zadymie”. Nie musisz osobiście zadać decydującego ciosu ani nawet kogokolwiek uderzyć, by ponieść odpowiedzialność karną z Art. 158 § 1 KK. Wystarczy, że:

• Jesteś częścią agresywnej grupy.
• Aktywnie zagrzewasz innych do walki.
• Zadajesz jakiekolwiek ciosy, nawet niegroźne.
• Uniemożliwiasz ofierze ucieczkę lub obronę.
• Swoją obecnością i postawą wzmacniasz poczucie siły grupy atakującej i przyczyniasz się do eskalacji przemocy.

Przykład: Janek stał w grupie osób bijących Marka. Sam zadał tylko jedno lekkie kopnięcie, ale przez całe zdarzenie krzyczał i zagrzewał kolegów do dalszego ataku. Może odpowiadać z Art. 158 KK za udział w pobiciu.

Przykład: Podczas bójki kibiców, Anna rzucała kamieniami w stronę przeciwnej grupy, nie trafiając nikogo konkretnie, ale przyczyniając się do ogólnego chaosu i niebezpieczeństwa. Może zostać pociągnięta do odpowiedzialności.

Konsekwencje udziału: Odpowiedzialność karna i jej zaostrzenie

Sankcje karne za udział w bójce lub pobiciu są zróżnicowane w zależności od skutków zdarzenia:

• Art. 158 § 1 KK (Typ podstawowy): Za sam udział w bójce lub pobiciu, które narażało człowieka na wspomniane niebezpieczeństwo, grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

• Art. 158 § 2 KK (Typ kwalifikowany przez skutek w postaci ciężkiego uszczerbku): Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu (np. utrata wzroku, słuchu, trwała niezdolność do pracy – zgodnie z Art. 156 § 1 KK) którejkolwiek z osób (nawet współuczestnika), wszyscy uczestnicy, których zachowanie przyczyniło się do stworzenia niebezpiecznej sytuacji, podlegają karze pozbawienia wolności od 1 roku do 10 lat. Nie ma znaczenia, kto personalnie spowodował ten ciężki uszczerbek.
• Przykład: W trakcie bójki, jeden z uczestników upadł tak niefortunnie po ciosie zadanym przez osobę X, że doznał paraliżu (ciężki uszczerbek). Odpowiedzialność z § 2 może ponieść zarówno osoba X, jak i inni aktywnie bijący się uczestnicy tej samej strony konfliktu.
• Art. 158 § 3 KK (Typ kwalifikowany przez skutek śmiertelny): Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka (obojętnie którego uczestnika lub osoby postronnej), wszyscy uczestnicy, których zachowanie było częścią zdarzenia prowadzącego do śmierci, podlegają karze pozbawienia wolności od 2 do 15 lat. Tu również nie jest wymagane, aby dany uczestnik osobiście zadał śmiertelny cios

• Przykład: Grupa pobiła mężczyznę, który w wyniku odniesionych obrażeń wewnętrznych zmarł w szpitalu. Każdy z aktywnych uczestników pobicia może odpowiadać z § 3.

Co NIE jest bójką/pobiciem w rozumieniu Art. 158 KK?

Warto pamiętać, że nie każde starcie fizyczne kwalifikuje się pod ten artykuł:

Starcie dwóch osób: Walka “jeden na jednego” nie jest bójką ani pobiciem w rozumieniu Art. 158 KK. Odpowiedzialność może wynikać np. z Art. 157 KK (spowodowanie uszczerbku na zdrowiu).

Obrona konieczna: Osoba, która odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na swoje lub cudze dobro, działa w ramach obrony koniecznej (Art. 25 KK) i co do zasady nie popełnia przestępstwa, o ile nie przekroczy jej granic. Odparcie ataku grupy napastników nie jest “udziałem w pobiciu”.

Bierna obecność: Samo przyglądanie się zdarzeniu, bez aktywnego włączania się po którejkolwiek ze stron, nie jest karalnym udziałem. Granica bywa jednak cienka, zwłaszcza w dynamicznych sytuacjach.

Jak się bronić przed zarzutem udziału w bójce/pobiciu?

Osoba oskarżona o udział w bójce lub pobiciu może bronić się, wykazując np., że:

• Nie brała aktywnego udziału w zdarzeniu (była jedynie świadkiem, próbowała uspokoić sytuację, znalazła się tam przypadkowo).
• Jej działania mieściły się w granicach obrony koniecznej.
• Zdarzenie nie spełniało ustawowych znamion bójki lub pobicia (np. brało udział mniej niż 3 osoby, nie było realnego narażenia na niebezpieczeństwo).

Stan prawny dzień 2 kwietnia 2025 r