Wytwarzanie, przetwarzanie, przerabianie narkotyków. Art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Czynności karalne

Art. 53 ust. 1 i 1a ustawy kryminalizuje trzy pozornie podobne, lecz prawnie odrębne czynności. Ich legalne definicje, zawarte w art. 4 ustawy, są kluczem do zrozumienia zakresu penalizacji.

Wytwarzanie

Wytwarzanie, zdefiniowane w art. 4 pkt 35, to pojęcie niezwykle szerokie. Obejmuje ono wszelkie czynności, za pomocą których można otrzymać substancje zabronione. Co istotne, nie ogranicza się ono do skomplikowanych procesów laboratoryjnych. Orzecznictwo konsekwentnie podkreśla, że wytwarzaniem są również czynności podejmowane po zbiorze roślin, które same w sobie są już środkiem odurzającym.

Fundamentalne znaczenie ma tu teza Sądu Najwyższego wyrażona w postanowieniu z 30 czerwca 2015 r.^{1postanowienie SN z 30 czerwca 2015 r., V KK 124/15}, w którym stwierdzono: „Wytwarzaniem środka odurzającego są dopiero takie dalsze czynności podejmowane po zbiorze (np. suszenie), za pomocą których otrzymuje się gotowy środek odurzający do użycia, a więc określony preparat danej rośliny, np. susz konopi.”

Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądów apelacyjnych. Sąd Apelacyjny w Lublinie^{2wyrok SA w Lublinie z 27 marca 2018 r., II AKa 61/18} podkreślił, że:

„Pojęcia wytworzenia nie można ograniczać jedynie do obróbki typu chemicznego, czyli do wytwarzania środków syntetycznych lub półsyntetycznych.”

Przykład: Rolnik, który uprawia konopie (art. 63 ustawy), a następnie ścina je, suszy, rozdrabnia i porcjuje, aby uzyskać marihuanę, dopuszcza się przestępstwa wytwarzania z art. 53. Sam zbiór jest czynnością odrębną, ale wszystkie kolejne etapy przygotowania produktu finalnego to już „wytwarzanie”.

Przykład: Produkcja tzw. oleju RSO (Rick Simpson Oil) poprzez ekstrakcję THC z konopi przy użyciu alkoholu lub innego rozpuszczalnika. Choć sprawca może działać w celu leczniczym, bez odpowiednich zezwoleń jest to klasyczny przykład wytwarzania środka odurzającego.

Należy odróżnić dokonanie od usiłowania.  Jak trafnie wskazał Sąd Apelacyjny we Wrocławiu^{3wyrok SA we Wrocławiu z 12 czerwca 2017 r., II AKa 117/17}: „Czyn z art. 53 u.p.n. jest przestępstwem materialnym, którego dokonanie następuje z chwilą wytworzenia, przetworzenia lub przerobienia substancji narkotycznej, a nie już z momentem rozpoczęcia tych czynności. Przystąpienie do wytwarzania np. suszenia, segregowania, rozdrabniania, bez uzyskania końcowego efektu w postaci substancji narkotycznej gotowej do użycia jako bezpośrednio zmierzające do wytworzenia, stanowi usiłowanie.”

Przykład: Produkcja amfetaminy metodą Leuckarta z prekursora BMK. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku^{4wyrok SA w Białymstoku z 12 grudnia 2018 r., II AKa 173/18}, już samo zgromadzenie wszystkich substancji i sprzętu niezbędnego do przeprowadzenia ostatniego etapu syntezy chemicznej stanowi usiłowanie wytworzenia, a nie zaledwie przygotowanie.

Przykład: Przekształcanie kokainy w formie chlorowodorku (proszku do wciągania) w kokainę w formie wolnej zasady, czyli crack (do palenia). Jest to proces chemiczny, który w świetle ustawy stanowi przetwarzanie.

Przetwarzanie i przerabianie. Kluczowa różnica

• Przetwarzanie (art. 4 pkt 19): To czynność prowadząca do chemicznej przemiany jednej substancji w inną. Kluczowe jest tu powstanie nowego związku chemicznego.
• Przerabianie (art. 4 pkt 20): Polega na działaniach, które nie zmieniają struktury chemicznej substancji, a jedynie jej formę fizyczną. Jest to np. mieszanie amfetaminy z wypełniaczami (np. glukozą), formowanie tabletek z proszku MDMA, czy mieszanie marihuany z tytoniem w celu przygotowania porcji handlowych.

Ważne jest, że karalny przerób nie obejmuje czynności podejmowanych na własny, natychmiastowy użytek, jak np. przygotowanie pojedynczej porcji do zażycia.

Zbrodnia narkotykowa. Typ kwalifikowany z art. 53 ust. 2

Przepis art. 53 ust. 2 przewiduje sankcję w postaci kary pozbawienia wolności od 3 do 20 lat oraz obligatoryjnej grzywny. Jest to zbrodnia, a odpowiedzialność za nią zachodzi, gdy przedmiotem czynu jest znaczna ilość narkotyków lub gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.

„Znaczna ilość”

Brak ustawowej definicji „znacznej ilości” zmusił sądy do wypracowania spójnej linii orzeczniczej. Obecnie dominuje pogląd, że jest to ilość pozwalająca na jednorazowe odurzenie co najmniej kilkudziesięciu osób.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu^{5wyrok SA we Wrocławiu z 14 listopada 2018 r., II AKa 251/18} zdefiniował to pojęcie następująco: „Jeżeli przedmiotem czynności wykonawczej przestępstw określonych w ustawie z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii jest taka ilość środków odurzających lub substancji psychotropowych, która mogłaby jednorazowo zaspokoić potrzeby co najmniej kilkudziesięciu osób uzależnionych, to jest to 'znaczna ilość’ w rozumieniu tej ustawy.”

Jest to kryterium obiektywne, niezależne od tego, czy sprawca przeznaczał narkotyki na własny użytek, czy na sprzedaż. W praktyce sądy uznawały za znaczną ilość np. prawie 4 kg amfetaminy^{6wyrok SA w Katowicach z 13 lutego 2023 r., II AKa 272/21} czy nawet 125,20 gramów marihuany^{7wyrok SA w Gdańsku z 31 maja 2023 r., II AKa 55/22}.

Cel osiągnięcia korzyści

Działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej jest oczywiste w przypadku produkcji z zamiarem sprzedaży. Bardziej problematyczna jest „korzyść osobista”. Sądy konsekwentnie przyjmują, że wytwarzanie narkotyków na własny użytek w celu odurzenia się nie stanowi osiągnięcia korzyści osobistej w rozumieniu art. 53 ust. 2.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu^{8wyrok SA w Poznaniu z 21 września 2018 r., II AKa 143/18} stwierdził jednoznacznie: „Nie sposób uznać, że wytworzenie przez oskarżonego marihuany na własny użytek, a więc w celu odurzenia się i zaspokojenia głodu narkotycznego, wyczerpuje typ kwalifikowany (cel osiągnięcia korzyści osobistej) – w istocie takie jest przeznaczenie każdego narkotyku – środka odurzającego lub substancji psychotropowej. Przy takiej wykładni tego znamienia zbędnym byłby typ podstawowy.”

Zbieg przestępstw. Jak sądy kwalifikują powiązane czyny?

Wytwarzanie (art. 53) a uprawa (art. 63)

To najczęstsza konfiguracja. Sprawca, który uprawia konopie, a następnie je suszy i przetwarza, realizuje znamiona dwóch odrębnych przepisów. Sądy kwalifikują takie zachowanie jako jeden czyn ciągły, popełniony ze z góry powziętym zamiarem, w kumulatywnym zbiegu przepisów (art. 63 ust. 3 w zb. z art. 53 ust. 2 w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.).

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu^{9wyrok SA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., II AKa 12/15}:”Działania polegające na uprawie konopi, a następnie wytwarzaniu z nich środka odurzającego należy uznać za jedno przestępstwo, wyczerpujące znamiona określone w przepisach art. 63 ust. 3 i art. 53 ust. 2 ustawy…”

Wytwarzanie (art. 53) a posiadanie (art. 62)

Każdy producent jest jednocześnie posiadaczem. Aby uniknąć podwójnego karania, orzecznictwo stosuje konstrukcję pomijalnego zbiegu przepisów. Posiadanie narkotyków, które są bezpośrednim efektem ich wytworzenia, jest traktowane jako czyn współukarany następczy.

Sąd Apelacyjny w Katowicach^{10wyrok SA w Katowicach z 11 stycznia 2018 r., II AKa 555/17} wyjaśnił to w sposób modelowy: „Konsekwencją wytworzenia środka odurzającego jest jego posiadanie (czyn współukarany następczy). Posiadanie należy traktować jako współukarane, gdy z przestępstwem głównym łączy je bliskość czasowa i więź sytuacyjna. Rozerwanie tej więzi powoduje, że zachodzi realny zbieg przestępstw.”

Rola adwokata w sprawach z art. 53. Jak skutecznie się bronić?

Zarzuty dotyczące produkcji narkotyków należą do najpoważniejszych w polskim prawie karnym. Konsekwencje skazania, zwłaszcza za zbrodnię z art. 53 ust. 2, są niezwykle dotkliwe. W takiej sytuacji profesjonalna pomoc adwokata specjalizującego się w prawie karnym nie jest opcją, lecz koniecznością. Działanie na własną rękę lub zwlekanie z kontaktem z obrońcą może prowadzić do nieodwracalnych błędów procesowych.

Kluczowa rola obrońcy zaczyna się już w momencie zatrzymania. Adwokat czuwa nad przestrzeganiem praw zatrzymanego, uczestniczy w pierwszych przesłuchaniach i doradza, jak korzystać z prawa do odmowy składania wyjaśnień, aby nie pogorszyć swojej sytuacji procesowej.

Potencjalne linie obrony

Każda sprawa jest inna, jednak doświadczony obrońca w pierwszej kolejności zweryfikuje kilka kluczowych obszarów:

1. Kwestionowanie kwalifikacji prawnej czynu:
   • Czy to na pewno „znaczna ilość”? To kluczowe pole do walki. Adwokat może podważyć opinię biegłego, wykazując błędy w metodologii badania lub argumentując, że przyjęta przez prokuraturę ilość nie spełnia sądowych kryteriów „znaczności”. Skuteczne zbicie tego zarzutu może zmienić kwalifikację czynu ze zbrodni (od 3 lat więzienia) na występek (do 3 lat), co diametralnie zmienia sytuację oskarżonego.
   • Czy udowodniono cel zarobkowy? Obrona może wykazywać, że substancje były przeznaczone wyłącznie na własny użytek, co również pozwala uniknąć surowszej odpowiedzialności z art. 53 ust. 2. Zadaniem adwokata jest przedstawienie dowodów i argumentów na poparcie tej tezy.
2. Podważanie znamion przestępstwa:
   • Czy doszło do „wytwarzania”? Obrońca może argumentować, że działania klienta stanowiły jedynie niekaralne przygotowanie, a nie usiłowanie czy dokonanie przestępstwa. Granica między tymi stadiami jest płynna, a jej prawidłowe wykazanie może prowadzić do uniewinnienia.
   • Brak zamiaru. Czy można udowodnić, że oskarżony działał umyślnie i miał świadomość, że wytwarza substancję zabronioną? W skomplikowanych stanach faktycznych, gdzie w proceder zaangażowanych jest wiele osób, wykazanie braku zamiaru po stronie klienta może być skuteczną linią obrony.
3. Kwestie proceduralne:
   • Adwokat dokładnie analizuje akta sprawy pod kątem ewentualnych uchybień organów ścigania. Czy przeszukanie było legalne? Czy dowody zostały prawidłowo zabezpieczone? Błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia kluczowych dowodów oskarżenia.
4. Dążenie do złagodzenia odpowiedzialności:
   • Nawet w sytuacjach, gdy dowody są mocne, rolą adwokata jest walka o jak najłagodniejszy wymiar kary. Może to obejmować negocjacje z prokuratorem w celu dobrowolnego poddania się karze (art. 335 k.p.k.) na korzystnych warunkach lub wskazanie sądowi wszelkich okoliczności łagodzących.

Kontakt z adwokatem

Jeśli zarzuty z art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii usłyszeli Państwo albo bliska Państwu osoba, czas jest kluczowym czynnikiem. Im szybciej sprawą zajmie się doświadczony adwokat, tym większe są szanse na zbudowanie skutecznej strategii obrony i uniknięcie najpoważniejszych konsekwencji.

Zapraszam do kontaktu z kancelarią. Przeanalizuję Państwa sytuację, przedstawię realne możliwości działania i będę reprezentować Państwa interesy na każdym etapie postępowania, od zatrzymania, przez śledztwo, aż po salę sądową.