Awantura przed lokalem, zakłócanie porządku, drobna kradzież w sklepie. Policja przyjeżdża i zabiera jedną z osób na komisariat. Wiele osób nie wie, że za wykroczenie można zatrzymać tylko w ściśle określonych sytuacjach i tylko na krótko. Poniżej wyjaśniam, kiedy zatrzymanie za wykroczenie z art. 45 k.p.w. jest legalne, ile może trwać, jakie prawa ma zatrzymany i kiedy sprawcę wykroczenia może ująć zwykły obywatel.
W pigułce
- Za wykroczenie można zatrzymać tylko w dwóch sytuacjach. Gdy nie da się ustalić tożsamości albo gdy są podstawy do postępowania przyspieszonego.
- Warunkiem jest ujęcie na gorącym uczynku albo bezpośrednio potem. Zatrzymanie następnego dnia na podstawie zgłoszenia nie mieści się w art. 45 k.p.w.
- Zatrzymanie trwa najwyżej 24 godziny. Przy postępowaniu przyspieszonym do 48 godzin, licząc od chwili ujęcia.
- Zatrzymanego trzeba zwolnić, gdy ustanie przyczyna. Na przykład zaraz po ustaleniu tożsamości.
- Zatrzymany ma prawo do adwokata, protokołu i zawiadomienia bliskich. Może też złożyć zażalenie do sądu.
- Każdy może ująć sprawcę wykroczenia. Ujętego trzeba niezwłocznie oddać Policji.
- Za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie przysługuje odszkodowanie. Przewiduje je art. 47 § 4 k.p.w.
Odpowiedź w skrócie. Policja i Straż Graniczna mogą zatrzymać osobę ujętą na gorącym uczynku wykroczenia albo bezpośrednio potem tylko wtedy, gdy są podstawy do postępowania przyspieszonego albo nie można ustalić jej tożsamości (art. 45 § 1 k.p.w.). Zatrzymanie trwa najwyżej 24 godziny, a przy postępowaniu przyspieszonym 48 godzin (art. 46 § 6 k.p.w.).
Art. 45 k.p.w. Kiedy można zatrzymać za wykroczenie
Policja i Straż Graniczna mają prawo zatrzymać osobę ujętą na gorącym uczynku popełnienia wykroczenia lub bezpośrednio potem, jeżeli: 1) zachodzą podstawy do zastosowania wobec niej postępowania przyspieszonego; 2) nie można ustalić jej tożsamości.
Art. 45 § 1 k.p.w.
Oba warunki muszą być spełnione łącznie. Po pierwsze, ujęcie na gorącym uczynku albo bezpośrednio potem. Po drugie, jedna z dwóch przyczyn zatrzymania. Samo popełnienie wykroczenia, nawet oczywiste, nie wystarcza.
Gorący uczynek oznacza ujęcie w trakcie popełniania wykroczenia. Bezpośrednio potem oznacza ujęcie zaraz po czynie, na przykład w pościgu. Zatrzymanie następnego dnia, na podstawie zgłoszenia, nie mieści się w art. 45 k.p.w.
Pierwsza przyczyna. Nie można ustalić tożsamości
Jeżeli osoba ujęta na gorącym uczynku nie ma dokumentu i nie da się ustalić, kim jest, Policja może ją zatrzymać i przewieźć do jednostki. Zatrzymanie trwa wtedy tyle, ile potrzeba do ustalenia tożsamości. Gdy tożsamość zostanie ustalona, przyczyna zatrzymania ustaje i zatrzymanego trzeba natychmiast zwolnić (art. 46 § 5 k.p.w.).
Druga przyczyna. Postępowanie przyspieszone
Postępowanie przyspieszone stosuje się do osób, które nie mają stałego miejsca zamieszkania lub stałego pobytu, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że rozpoznanie sprawy w zwykłym trybie będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione (art. 90 § 1 k.p.w.). Dotyczy to też osób przebywających w Polsce tylko czasowo (art. 90 § 2 k.p.w.).
Trybunał Konstytucyjny ograniczył tę podstawę. Wyrokiem z 8 stycznia 2019 r., sygn. akt SK 6/16, uznał za niezgodne z Konstytucją zatrzymanie osoby przebywającej w Polsce tylko czasowo, której tożsamość ustalono, jeżeli zarzucane jej wykroczenie jest zagrożone wyłącznie grzywną.
Ile trwa zatrzymanie za wykroczenie
- Do 24 godzin przy zatrzymaniu z powodu nieustalonej tożsamości.
- Do 48 godzin, gdy są podstawy do postępowania przyspieszonego (art. 46 § 6 k.p.w.).
Czas liczy się od chwili ujęcia, a nie od przywiezienia do jednostki. Zatrzymanego trzeba zwolnić natychmiast, gdy ustanie przyczyna zatrzymania, i najpóźniej z upływem maksymalnego czasu (art. 46 § 5 i 6 k.p.w.).
Prawa zatrzymanego za wykroczenie
- Informacja i wysłuchanie. Zatrzymanego trzeba natychmiast poinformować o przyczynach zatrzymania i jego uprawnieniach oraz wysłuchać (art. 46 § 1 k.p.w.).
- Protokół. Z zatrzymania sporządza się protokół z godziną, miejscem i przyczyną zatrzymania. Zatrzymany dostaje jego odpis (art. 46 § 2 k.p.w.).
- Zawiadomienie osoby najbliższej i pracodawcy. Na żądanie zatrzymanego (art. 46 § 3 k.p.w.).
- Kontakt z adwokatem. Na żądanie zatrzymanego trzeba umożliwić mu kontakt z adwokatem albo radcą prawnym i bezpośrednią rozmowę. Zatrzymujący może zastrzec swoją obecność przy rozmowie (art. 46 § 4 k.p.w.).
- Zażalenie do sądu. Zatrzymany może domagać się zbadania zasadności, legalności i prawidłowości zatrzymania. Zażalenie rozpoznaje sąd rejonowy miejsca zatrzymania (art. 47 § 1 i 2 k.p.w.).
Odszkodowanie. Jeżeli sąd uzna zatrzymanie za niewątpliwie niesłuszne, zatrzymanemu przysługuje odszkodowanie (art. 47 § 4 k.p.w.). Dlatego zażalenie warto złożyć także wtedy, gdy zatrzymany został już zwolniony.
Ujęcie obywatelskie sprawcy wykroczenia
Art. 45 § 2 k.p.w. odsyła do art. 243 k.p.k. Oznacza to, że zasady ujęcia obywatelskiego stosuje się odpowiednio także do wykroczeń.
Każdy ma prawo ująć osobę na gorącym uczynku przestępstwa lub w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa, jeżeli zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości. Osobę ujętą należy niezwłocznie oddać w ręce Policji.
Art. 243 § 1 i 2 k.p.k.
Ujęcie obywatelskie ma więc trzy warunki. Sprawca musi zostać ujęty na gorącym uczynku albo w pościgu zaraz po czynie. Musi zachodzić obawa, że się ukryje, albo nie można ustalić jego tożsamości. Ujętego trzeba niezwłocznie przekazać Policji.
Przykładem jest pracownik sklepu, który zatrzymuje przy wyjściu osobę wynoszącą towar i wzywa Policję. Ujęcie nie daje jednak prawa do przetrzymywania, przeszukiwania ani karania sprawcy. Działania wykraczające poza to, co konieczne do przekazania go Policji, mogą same stać się przedmiotem postępowania.
Zatrzymanie za wykroczenie a zatrzymanie w sprawie karnej
Przy podejrzeniu przestępstwa Policja zatrzymuje na innych zasadach, z art. 244 k.p.k. Takie zatrzymanie może trwać do 48 godzin, a potem zatrzymany musi zostać zwolniony albo przekazany do dyspozycji sądu z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie. O zatrzymaniu w sprawie karnej piszę w artykule prawa zatrzymanego i na stronie zatrzymanie, przeszukanie, areszt.
Czego nie robić
- Nie stawiać oporu przy zatrzymaniu. Nawet nielegalne zatrzymanie kwestionuje się w zażaleniu, a nie siłą.
- Nie podpisywać protokołu bez przeczytania. Godzina ujęcia i przyczyna zatrzymania mają znaczenie dla zażalenia.
- Nie odkładać zażalenia. Sąd bada zatrzymanie niezwłocznie, a dowody, takie jak nagrania, łatwo tracą wartość.
- Nie przetrzymywać ujętego sprawcy dłużej, niż to konieczne. Obowiązkiem jest niezwłoczne oddanie go w ręce Policji.
Kiedy zgłosić się do adwokata
W trakcie zatrzymania można zażądać kontaktu z adwokatem. Po zwolnieniu warto zgłosić się, zanim sprawa trafi do sądu z wnioskiem o ukaranie, a jeżeli zatrzymanie budzi wątpliwości, od razu, żeby złożyć zażalenie.
Najczęstsze pytania
Tak, ale tylko osobę ujętą na gorącym uczynku albo bezpośrednio potem i tylko wtedy, gdy nie można ustalić jej tożsamości albo są podstawy do postępowania przyspieszonego (art. 45 § 1 k.p.w.).
Do 24 godzin, a przy postępowaniu przyspieszonym do 48 godzin, licząc od chwili ujęcia (art. 46 § 6 k.p.w.).
Tak, jeżeli ujmą go Państwo na gorącym uczynku albo w pościgu zaraz po czynie, a zachodzi obawa, że się ukryje, albo nie można ustalić jego tożsamości. Trzeba go niezwłocznie oddać Policji (art. 45 § 2 k.p.w. w zw. z art. 243 k.p.k.).
Tak, jeżeli sąd uzna zatrzymanie za niewątpliwie niesłuszne (art. 47 § 4 k.p.w.).
Koszt zależy od zakresu, na przykład czy chodzi tylko o zażalenie, czy o obronę w całej sprawie. Wycenę przedstawiam przed rozpoczęciem pracy. Jest bezpłatna i do niczego nie zobowiązuje.
Już w trakcie zatrzymania albo zaraz po zwolnieniu, jeżeli zatrzymanie budzi wątpliwości.
Zostali Państwo zatrzymani za wykroczenie?
Proszę opisać sytuację i przesłać odpis protokołu zatrzymania, jeżeli go Państwo mają. Odpowiem, czy zatrzymanie było legalne i czy warto złożyć zażalenie.
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia: art. 45, 46, 47, 90
- ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego: art. 243, 244, 248
- wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 stycznia 2019 r., sygn. akt SK 6/16 (Dz. U. poz. 76)
- Stan prawny na 5 października 2026 r.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Bronię w sprawach karnych i o wykroczenia w całym kraju. W sprawach pilnych, w tym przy zatrzymaniu, telefon 787 466 976.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl