Jazda pod wpływem alkoholu 2025

Artykuł 178a Kodeksu karnego: § 1. Typ podstawowy – jazda po pijanemu “pierwszy raz”.

Kto, znajdując się w stanienietrzeźwości (czyli mając powyżej 0,5 promila alkoholu we krwi lub 0,25 mg/dm³ w wydychanym powietrzu) lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny (np. samochód, motocykl, ale też motorower, skuter czy traktor) w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 4.Typ kwalifikowany – recydywa lub złamanie zakazu

Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 (czyli osoba, która prowadziła pojazd po pijanemu):

1. był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego (czyli robi to ponownie, mając już wcześniej wyrok za to samo),
2. albo za przestępstwo określone w art. 173 (sprowadzenie katastrofy), art. 174 (sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy), art. 177 (spowodowanie wypadku) lub art. 355 § 2 (wojskowy wypadek komunikacyjny) popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego (czyli był skazany za wypadek lub katastrofę, które spowodował po pijanemu),
3. albo dopuścił się czynu określonego w § 1 (czyli jechał po pijanemu) w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo (czyli złamał sądowy zakaz prowadzenia pojazdów, który dostał wcześniej za przestępstwo, a nie np. za wykroczenie czy punkty),

– podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. 

Zarówno przepis § 1 (jazda po pijanemu “pierwszy raz”), jak i § 4 (recydywa lub złamanie zakazu) przewidują wyłącznie karę pozbawienia wolności. W teorii, w uzasadnionych przypadkach (jeśli chodzi o sprawców z § 1) można wnosić o warunkowe umorzenie postępowania. Trzeba jednak pamiętać, że klimat społeczny i polityczny wywiera duży nacisk na sądy, by surowo karać nietrzeźwych kierowców. W praktyce sądy są coraz mniej skłonne do stosowania tej instytucji w tego typu sprawach.

WAŻNE: Sprawca, który jedzie w stanie nietrzeźwości (popełniając czyn z art. 178a § 1 k.k.), mając jednocześnie zakaz prowadzenia pojazdów orzeczony za wykroczenie (np. za jazdę w stanie po użyciu alkoholu, czyli 0,2-0,5 promila), nie odpowiada z zaostrzonego typu przestępstwa, czyli z art. 178a § 4 k.k.. Kluczowe jest tu sformułowanie samego przepisu § 4, który wyraźnie mówi, że zakaz musiał być orzeczony „w związku ze skazaniem za przestępstwo”. 

W takiej sytuacji (jazda po pijanemu + zakaz za wykroczenie) sprawca popełnia po prostu dwa oddzielne przestępstwa (w tzw. realnym zbiegu): Prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości (z art. 178a § 1 k.k.). oraz złamanie zakazu sądowego (z art. 244 k.k.). Sąd skazuje go wtedy za oba te czyny kumulatywnie, a nie za jeden czyn z art. 178a § 4 k.k.

Istnieją jednak dwa kluczowe przepisy (tzw. “furtki”), które pozwalają sądowi, mimo wszystko orzec inną karę niż bezwzględne więzienie.

Furtka pierwsza: zamiana więzienia na grzywnę lub ograniczenie wolności (Art. 37a)

Art. 37a. § 1. Mówi on, że:

Jeżeli przestępstwo jest zagrożone tylko karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat (a art. 178a § 1 mieści się w tym idealnie, bo ma “do lat 3”), a wymierzona za nie kara pozbawienia wolności nie byłaby surowsza od roku, sąd może zamiast tej kary orzec karę ograniczenia wolności (np. prace społeczne) nie niższą od 4 miesięcy albo grzywnę nie niższą od 150 stawek dziennych (…).

Przykład (dotyczy art. 178a § 1):

Sprawca został złapany po raz pierwszy (z § 1), miał 0.8 promila. Sąd uznaje, że adekwatną karą byłoby np. 6 miesięcy więzienia. Ponieważ kara “wymyślona” przez sąd (6 miesięcy) jest niższa niż rok, sąd, korzystając z art. 37a, zamienia ją i orzeka np. 8 miesięcy ograniczenia wolności (prac społecznych).

Kluczowy jest § 2:

§ 2. Przepisu § 1 (czyli tej “furtki” z zamianą kary) nie stosuje się do (…) sprawców przestępstwa określonego w art. 178a § 4.

Przykład (dotyczy art. 178a § 4):

Sprawca jechał pijany, łamiąc przy tym sądowy zakaz (działa z § 4). Sąd nie może już skorzystać z art. 37a. Nie ma opcji zamiany kary na grzywnę lub prace społeczne. Sąd musi orzec karę pozbawienia wolności (od 3 miesięcy do 5 lat).

Furtka druga: kara “mieszana” (Art. 37b)

Przepis ten pozwala na coś innego – nałożenie krótkiego, bezwzględnego więzienia oraz prac społecznych.

Art. 37b. Mówi on, że:

W sprawie o występek (a takim jest jazda po pijanemu) zagrożony karą pozbawienia wolności (…), sąd może orzec jednocześnie karę pozbawienia wolności w wymiarze nieprzekraczającym 3 miesięcy (…) oraz karę ograniczenia wolności do lat 2.

Co to oznacza w praktyce?

• Sąd może orzec tzw. karę mieszaną. Zamiast np. 8 miesięcy bezwzględnego więzienia, sąd może orzec 2 miesiące bezwzględnego pozbawienia wolności oraz (dodatkowo) np. 1 rok ograniczenia wolności (prac społecznych).

• Co ważne, art. 37b nie wyklucza recydywistów z art. 178a § 4.

Przykład (dotyczy art. 178a § 4):

• Sprawca (recydywista z § 4) staje przed sądem. Sąd nie może  “warunkowo umorzyć” postępowania, ani zamienić kary na grzywnę (z 37a). Ale może, zamiast skazywać go na np. 1 rok bezwzględnego więzienia, orzec karę z art. 37b: 3 miesiące bezwzględnego pozbawienia wolności oraz 2 lata ograniczenia wolności (np. 40 godzin prac społecznych miesięcznie).

§ 5. Konfiskata pojazdu

Sąd orzeka przepadek (czyli obowiązkowo zabiera pojazd a konkretnie pojazd mechaniczny, którym sprawca popełnił przestępstwo), w razie popełnienia przestępstwa określonego w § 1 lub 4 (czyli zarówno przy “pierwszym razie”, jak i przy recydywie), chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 (ten wyjątek dotyczy TYLKO sprawców z § 1, czyli tych “pierwszorazowych”) była niższa niż 1,5 promila we krwi (lub 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu) albo nie prowadziła do takiego stężenia.

Mówiąc prościej: jeśli jesteś recydywistą z § 4 – tracisz auto zawsze. Jeśli to Twój pierwszy raz (§ 1) – tracisz auto obowiązkowo tylko wtedy, gdy miałeś 1,5 promila lub więcej.

Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku (sąd ma “furtkę bezpieczeństwa”), jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami (np. sytuacja ratowania życia lub zdrowia, prowadzenie auta o bardzo niskiej wartości itp.).