W sprawie o odszkodowanie i zadośćuczynienie po wypadku sąd zwykle powołuje biegłego lekarza, który bada poszkodowanego i ocenia skutki urazu (art. 278 § 1 k.p.c.). Jego opinia dotyczy rodzaju i trwałości obrażeń, przebiegu leczenia, rokowań i potrzeb poszkodowanego. Procent uszczerbku z opinii nie przekłada się automatycznie na kwotę. Sądy traktują go pomocniczo, bo zadośćuczynienie ma wynagrodzić krzywdę, a nie liczbę z tabeli. Do badania warto się przygotować, bo biegły opiera się przede wszystkim na dokumentacji leczenia.
W pigułce
- W sprawie o zadośćuczynienie biegły lekarz ocenia skutki wypadku. Kwotę ustala sąd, a nie biegły.
- Procent uszczerbku to tylko punkt odniesienia. Sądy podkreślają, że ma znaczenie pomocnicze, a liczy się wpływ urazu na życie poszkodowanego.
- Tabela ZUS nie wiąże sądu. Służy do jednorazowego odszkodowania z ubezpieczenia wypadkowego, a nie do zadośćuczynienia z kodeksu cywilnego.
- Podstawą opinii jest dokumentacja leczenia. Bieżące wpisy z wizyt i badań ważą więcej niż pojedyncze zaświadczenie.
- Biegły musi obiektywnie potwierdzić dolegliwości. Skargi bez potwierdzenia w badaniach słabo przekładają się na opinię.
- Na badanie trzeba się stawić. Odmowę sąd może ocenić na niekorzyść strony (art. 233 § 2 k.p.c.).
- Opinia lekarza ubezpieczyciela to nie opinia biegłego. W procesie jest dokumentem prywatnym, tak jak opinia zlecona przez poszkodowanego.
- Niekorzystną opinię można uzupełnić albo zastąpić opinią innego biegłego. Potrzebne są konkretne zarzuty (art. 286 k.p.c.).
Po co w sprawie biegły lekarz
Przykład. Po wypadku samochodowym poszkodowana ma złamaną rękę i od miesięcy chodzi na rehabilitację. Ubezpieczyciel wypłacił niewielką kwotę, powołując się na opinię swojego lekarza. W procesie sąd powołuje biegłego ortopedę, który bada poszkodowaną i analizuje dokumentację.
Zadośćuczynienie przysługuje za krzywdę wynikłą z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia (art. 445 § 1 k.c.). Odszkodowanie obejmuje wszelkie koszty, a gdy poszkodowany utracił zdolność do pracy albo zwiększyły się jego potrzeby, także rentę (art. 444 k.c.). Aby te roszczenia ocenić, sąd potrzebuje wiedzy medycznej. Dlatego powołuje biegłego.
Biegły wypowiada się o faktach medycznych. Nie ocenia kwestii prawnych i nie rozstrzyga o przesłankach odpowiedzialności1. Nie ustala też kwoty zadośćuczynienia. To należy do sądu, który bierze pod uwagę całą sytuację poszkodowanego.
Procent uszczerbku i tabela ZUS
W opiniach często pojawia się procent trwałego uszczerbku na zdrowiu. Biegli korzystają przy tym z tabeli z rozporządzenia, według którego lekarze orzecznicy ZUS ustalają uszczerbek przy jednorazowym odszkodowaniu z ubezpieczenia wypadkowego. To rozporządzenie nie dotyczy zadośćuczynienia z kodeksu cywilnego.
Sądy wielokrotnie podkreślały, że procent uszczerbku powinien być brany pod uwagę jedynie pomocniczo, jako jedna z wielu okoliczności wpływających na ocenę krzywdy2. Ujęcie procentowe nie ma decydującego znaczenia. Istotne jest przede wszystkim to, jak uszczerbek przekłada się na życie poszkodowanego3. Tabele nie mają charakteru normatywnego i są jedynie wskazówką dla sądu4.
Ma to duże znaczenie w praktyce. Ubezpieczyciele często liczą zadośćuczynienie jako iloczyn procentu i stałej kwoty. Taki sposób nie ma oparcia w przepisach. Więcej o tym piszę w artykule „Zaniżone zadośćuczynienie po wypadku”. Ogólną informację o uszczerbku znajdą Państwo na stronie „Uszczerbek na zdrowiu”.
Biegli różnych specjalności
Uraz często dotyczy kilku narządów albo zostawia skutki psychiczne. Ocena skutków urazu fizycznego często wymaga powołania biegłych różnych specjalności5. Po wypadku drogowym może to być ortopeda, neurolog, a przy zaburzeniach lękowych czy depresji także psychiatra lub psycholog.
Jeżeli opinia jednego biegłego nie obejmuje części skutków, warto wnioskować o dodatkową opinię innej specjalności. Sąd może jej zażądać od tych samych lub innych biegłych (art. 286 k.p.c.). W sprawach szczególnie złożonych sąd może też zwrócić się do instytutu naukowego (art. 290 k.p.c.).
Jak przygotować się do badania
Biegły przeprowadza wywiad, bada poszkodowanego i porównuje wynik z dokumentacją. Dlatego przygotowanie zaczyna się długo przed badaniem.
- Pełna dokumentacja leczenia. Karty informacyjne, wyniki badań obrazowych, opisy zabiegów, dokumentacja rehabilitacji. Najlepiej w kolejności dat.
- Leczenie prowadzone na bieżąco. Zaburzenia muszą być potwierdzone dokumentacją medyczną i wynikami badań, a nie tylko wywiadem. Liczy się historia choroby z kolejnymi wpisami, a nie pojedyncze zaświadczenie6.
- Rzeczywisty opis ograniczeń. Biegły pyta o życie codzienne, pracę i aktywność. Warto wcześniej spokojnie przemyśleć, czego poszkodowany nie może dziś zrobić tak jak przed wypadkiem.
- Rzetelność. Biegły musi szukać obiektywnego potwierdzenia zgłaszanych objawów7. Przesada łatwo wychodzi na jaw i podważa wiarygodność całej sprawy.
Skutki psychiczne wymagają szczególnej dbałości o dokumentację. Biegli zwracają uwagę, że gdy leczenia nie było albo ograniczyło się do dwóch, trzech wizyt, trudno uznać skutki psychiczne za szczególnie uciążliwe8.
Stawiennictwo na badaniu
Poszkodowany powinien stawić się na badanie wyznaczone przez biegłego. Sąd ocenia, jakie znaczenie nadać przeszkodom stawianym przez stronę w przeprowadzeniu dowodu (art. 233 § 2 k.p.c.). Dotyczy to także odmowy poddania się oględzinom9. Gdy stawiennictwo jest niemożliwe, na przykład z powodu stanu zdrowia, trzeba poinformować sąd i biegłego, zanim minie termin.
Lekarz prowadzący i lekarz ubezpieczyciela to nie biegły
Lekarz, który leczył poszkodowanego, może być świadkiem. Nie zastępuje jednak biegłego i nie ocenia, które dolegliwości są następstwem wypadku10. Jego dokumentacja jest za to podstawowym materiałem dla biegłego.
Opinia lekarza orzecznika ubezpieczyciela, podobnie jak opinia zlecona przez poszkodowanego, nie jest dowodem z opinii biegłego. Prywatna ekspertyza sporządzona na zlecenie strony może być potraktowana jako dokument prywatny11. Opinia prywatna poszkodowanego bywa jednak bardzo przydatna, gdy wskazuje błędy opinii biegłego. Jej koszt może wchodzić w skład odszkodowania z ubezpieczenia OC sprawcy12.
Co zrobić z niekorzystną opinią
Opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie (art. 285 § 1 k.p.c.). Sąd może zażądać jej ustnego lub pisemnego uzupełnienia albo wyjaśnienia, a także dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych (art. 286 k.p.c.). Samo niezadowolenie nie wystarczy. Potrzebne są konkretne zarzuty, na przykład pominięcie części dokumentacji albo skutków w innej dziedzinie medycyny.
Gdy biegły, zamiast odnieść się do zarzutów, jedynie powtarza swoje stanowisko, sąd powinien zasięgnąć opinii innego biegłego13. Jeżeli sąd oddali wniosek o kolejną opinię, strona reprezentowana przez adwokata powinna zgłosić zastrzeżenie do protokołu. Inaczej traci prawo powoływania się na to uchybienie (art. 162 § 1 i 2 k.p.c.). Podobne zasady opisuję w artykule „Opinia biegłego lekarza w sprawie o błąd medyczny”.
Opinia biegłego kosztuje. Kto płaci zaliczkę i kto ponosi ten koszt na końcu sprawy, wyjaśniam w artykule „Ile kosztuje biegły. Zaliczka na opinię”.
Czego nie robić
- Nie przerywać leczenia ani rehabilitacji. Luki w dokumentacji osłabiają opinię.
- Nie przychodzić na badanie bez kopii dokumentacji. Biegły powinien mieć pełny obraz leczenia.
- Nie przesadzać z opisem dolegliwości. Biegły szuka obiektywnego potwierdzenia.
- Nie ignorować wezwania na badanie. Nieobecność może zostać oceniona na niekorzyść.
- Nie akceptować bez analizy procentu z opinii jako podstawy kwoty. Procent ma znaczenie pomocnicze.
Kiedy zgłosić się do adwokata
Najlepiej przed badaniem przez biegłego, a jeszcze lepiej przed wniesieniem pozwu. Wtedy można zadbać o pełną dokumentację i właściwe specjalności biegłych. Jeżeli opinia już jest, przeanalizuję ją razem z dokumentacją i ocenię, czy warto ją kwestionować. Wstępna analiza sprawy o odszkodowanie jest bezpłatna. Więcej o dochodzeniu roszczeń po wypadku piszę w artykule „Odszkodowanie i zadośćuczynienie po wypadku komunikacyjnym”.
Najczęstsze pytania
Nie. Sądy traktują go pomocniczo. Liczy się to, jak uraz wpłynął na życie poszkodowanego, jego cierpienie, ograniczenia i rokowania.
Nie w sprawie o zadośćuczynienie. Tabela służy do jednorazowego odszkodowania z ubezpieczenia wypadkowego i jest dla sądu tylko wskazówką.
Dowód tożsamości i kopię dokumentacji leczenia, zwłaszcza tej, która powstała po przesłaniu akt biegłemu, na przykład nowych wyników badań.
Tylko z ważnych powodów, o których trzeba uprzedzić sąd i biegłego. Nieuzasadnioną odmowę sąd może ocenić na niekorzyść strony (art. 233 § 2 k.p.c.).
Wstępna analiza sprawy o odszkodowanie i pierwsze spotkanie są bezpłatne. Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się z dokumentacją.
Przed badaniem przez biegłego albo zaraz po doręczeniu opinii, gdy jest jeszcze czas na zgłoszenie zarzutów.
Czekają Państwo na badanie u biegłego albo opinia jest niekorzystna?
Proszę opisać sprawę i przesłać dokumentację leczenia. Bezpłatnie ocenię sprawę i wskażę, jak przygotować się do badania albo jak odpowiedzieć na opinię.
Przypisy
- A. Klich, Dowód z opinii biegłego w postępowaniu cywilnym. Biegły lekarz, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2016 ↑
- Wyrok SA w Szczecinie z 18 maja 2016 r., I ACa 14/16, za: Kodeks cywilny. Orzecznictwo Aplikanta, wyd. 8, C.H. Beck, Warszawa 2020, s. 867 ↑
- Wyrok SA w Krakowie z 11 stycznia 2018 r., I ACa 847/17 ↑
- M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 135 ↑
- J. Heitzman, E. Skupień, Ekspertyza psychiatryczna w sprawach cywilnych, [w:] M. Kała, D. Wilk, J. Wójcikiewicz (red.), Ekspertyza sądowa. Zagadnienia wybrane, wyd. 3, Wolters Kluwer, Warszawa 2017, s. 940 ↑
- J. Heitzman, E. Skupień, Ekspertyza psychiatryczna w sprawach cywilnych, [w:] M. Kała, D. Wilk, J. Wójcikiewicz (red.), Ekspertyza sądowa. Zagadnienia wybrane, wyd. 3, Wolters Kluwer, Warszawa 2017, s. 941 ↑
- T. Jurek, Opiniowanie sądowo-lekarskie w przestępstwach przeciwko zdrowiu, Oficyna Wolters Kluwer, Warszawa 2010, s. 166 ↑
- J. Heitzman, E. Skupień, Ekspertyza psychiatryczna w sprawach cywilnych, [w:] M. Kała, D. Wilk, J. Wójcikiewicz (red.), Ekspertyza sądowa. Zagadnienia wybrane, wyd. 3, Wolters Kluwer, Warszawa 2017, s. 942 ↑
- Wyrok SN z 31 marca 1971 r., I CR 621/70, OSN 1972, nr 2, poz. 25, za: Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014 ↑
- Wyrok SA w Białymstoku z 3 kwietnia 2014 r., I ACa 885/13, za: Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014 ↑
- Wyrok SN z 15 czerwca 2011 r., V CSK 382/10, za: Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014 ↑
- Uchwała SN z 18 maja 2004 r., III CZP 24/04, OSN 2005, nr 7-8, poz. 117, za: Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014 ↑
- Wyrok SN z 10 lutego 2000 r., II UKN 399/99, za: Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014 ↑
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795): art. 444, 445
- ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 468 ze zm.): art. 162, 233, 278, 285, 286, 290
- rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 954)
- Stan prawny na 25 października 2026 r.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę sprawy karne oraz sprawy o odszkodowanie i zadośćuczynienie, w których opinia biegłego często przesądza o wyniku.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl