Biegły sądowy kosztuje tyle, ile wynosi jego wynagrodzenie za pracę nad opinią i zwrot wydatków. W sprawie cywilnej koszt ten na początku pokrywa strona, która wnosi o opinię, wpłacając zaliczkę w wysokości i terminie wyznaczonym przez sąd. Po wyroku koszt co do zasady ponosi strona przegrywająca. Niewpłacenie zaliczki ma poważny skutek. Sąd pomija dowód, a okoliczność, którą miał wykazać biegły, pozostaje nieudowodniona. Wyjaśniam, jak to działa w praktyce i kiedy można uniknąć wpłaty.
W pigułce
- Wynagrodzenie biegłego jest wydatkiem w sprawie. Należy do kosztów sądowych, tak jak opłata od pozwu.
- Zaliczkę wpłaca strona, która wnosi o opinię. Gdy wnoszą obie, sąd może podzielić zaliczkę po równo albo w innym stosunku.
- Termin na wpłatę nie przekracza dwóch tygodni. Wyznacza go przewodniczący w wezwaniu.
- Niewpłacona zaliczka oznacza pominięcie dowodu. Okoliczność, którą miał wykazać biegły, pozostaje nieudowodniona.
- Wysokość zależy od pracy biegłego. Liczą się kwalifikacje, czas i nakład pracy.
- Za złą opinię też się płaci. Wynagrodzenie nie zależy od tego, czy sąd uzna opinię za prawidłową.
- Po wyroku koszt ponosi co do zasady przegrywający. Przy częściowej wygranej koszty się rozdziela.
- Zwolnienie od kosztów jest tymczasowe. Na końcu sprawy koszt może obciążyć przeciwnika albo zostać pobrany z zasądzonej kwoty.
Ile kosztuje biegły sądowy
Przykład. Poszkodowany w wypadku pozywa ubezpieczyciela o zadośćuczynienie. W pozwie wnosi o opinię biegłego ortopedy i neurologa. Kilka tygodni później dostaje wezwanie do wpłaty zaliczki na biegłych.
Biegłemu powołanemu przez sąd przysługuje wynagrodzenie za wykonaną pracę oraz zwrot wydatków niezbędnych dla wydania opinii (art. 89 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Wysokość wynagrodzenia zależy od wymaganych kwalifikacji, czasu i nakładu pracy (art. 89 ust. 2). Oblicza się je według stawki za godzinę albo taryfy zryczałtowanej, a gdy biegły jest podatnikiem VAT, podwyższa o podatek (art. 89 ust. 3 i 4). Stawki określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości.
Dlatego nie da się z góry podać jednej kwoty. Opinia ortopedy po złamaniu ręki kosztuje inaczej niż opinia zespołu biegłych w sprawie o błąd medyczny. Wynagrodzenie biegłego należy do wydatków, a wydatki są częścią kosztów sądowych (art. 2 i art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy)1.
Zaliczka na biegłego. Kto i kiedy płaci
Strona, która wnosi o czynność połączoną z wydatkami, musi uiścić zaliczkę w wysokości i terminie oznaczonym przez sąd. Gdy o tę samą czynność wnoszą obie strony, sąd zobowiązuje każdą z nich do wpłaty w równych częściach lub w innym stosunku (art. 130⁴ § 1 k.p.c.). Przewodniczący wyznacza termin nie dłuższy niż dwa tygodnie (art. 130⁴ § 2 k.p.c.). Jeżeli przewidywane wydatki okażą się wyższe, sąd wzywa o uzupełnienie zaliczki (art. 130⁴ § 3 k.p.c.).
Sąd podejmie czynność, jeżeli zaliczka zostanie uiszczona (art. 130⁴ § 4 k.p.c.). Jeżeli zaliczka nie wpłynie, sąd pominie czynność połączoną z wydatkami (art. 130⁴ § 5 k.p.c.). Samemu biegłemu przewodniczący może przyznać zaliczkę na poczet wydatków (art. 288 § 2 k.p.c.).
Gdy sąd dopuszcza dowód z urzędu, bez wniosku strony, kwotę na jego pokrycie wykłada tymczasowo Skarb Państwa. O tych wydatkach sąd rozstrzyga w wyroku kończącym sprawę (art. 83 ustawy o kosztach). Jeżeli zaliczka okaże się wyższa niż koszt opinii, sąd z urzędu zwraca różnicę (art. 84 ustawy).
Co grozi za niewpłacenie zaliczki
W sprawie o odszkodowanie za uszkodzenie ciała opinia biegłego lekarza jest podstawowym dowodem na rozmiar krzywdy i potrzeby poszkodowanego. Rodzaj i trwałość obrażeń wymagają wiadomości specjalnych, więc sąd nie ustali ich sam.
Negatywnym skutkiem procesowym dla strony postępowania, która nie uiści zaliczki (…), jest fakt nieudowodnienia danej okoliczności2.
Pominięcie dowodu z powodu niewpłacenia zaliczki trudno później naprawić w apelacji. Sąd Apelacyjny w Gdańsku uznał, że taki zarzut może być skuteczny praktycznie tylko wtedy, gdy strona wykaże, że sąd powinien był przeprowadzić dowód z urzędu3. Dlatego termin wpłaty trzeba traktować poważnie. Gdy wpłata w terminie jest niemożliwa, wniosek o zwolnienie od kosztów trzeba złożyć wcześniej, a nie po upływie terminu.
Kiedy nie trzeba płacić za biegłego
Niektóre osoby nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy samej ustawy. W sprawach o odszkodowanie najważniejsze są dwa przypadki z art. 96 ust. 1 ustawy o kosztach.
- Pozew o rentę. Nie ponosi kosztów osoba wnosząca pozew o przyznanie renty na podstawie art. 444 § 2 lub art. 446 § 2 k.c. (art. 96 ust. 1 pkt 16).
- Pracownik. Nie ponosi kosztów pracownik wnoszący powództwo, z zastrzeżeniem wyjątków z art. 35 ust. 1 ustawy (art. 96 ust. 1 pkt 4).
Za stronę zwolnioną z mocy ustawy wydatki ponosi tymczasowo Skarb Państwa (art. 96 ust. 3). Strona w całości zwolniona nie uiszcza opłat i nie ponosi wydatków (art. 100 ust. 1).
Zwolnienie od kosztów na wniosek
Osoba fizyczna może domagać się zwolnienia od kosztów, jeżeli nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 102 ust. 1 ustawy). Do wniosku dołącza się oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania według urzędowego wzoru (art. 102 ust. 2). Sąd może zwolnić stronę w całości albo w części, na przykład tylko od wydatków na biegłego (art. 100 ust. 2 i art. 101).
Zwolnienie ma charakter tymczasowy4. Nie zwalnia też z obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi w razie przegranej (art. 108 ustawy). Więcej o tym, co dzieje się z kosztami po wyroku, piszę niżej.
Kto ostatecznie płaci za biegłego
Strona przegrywająca sprawę musi zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw (art. 98 § 1 k.p.c.). W tych kosztach mieści się zaliczka wpłacona na biegłego. Gdy strona poniosła szczególnie wysoki wydatek, sąd może na jej wniosek przyznać odsetki od dnia jego poniesienia (art. 98 § 1² k.p.c.).
Przy częściowej wygranej koszty są wzajemnie zniesione albo stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak obciążyć jedną stronę wszystkimi kosztami, gdy określenie należnej sumy zależało od oceny sądu (art. 100 k.p.c.). Ma to znaczenie w sprawach o zadośćuczynienie, w których kwotę ostatecznie ustala sąd.
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od przegrywającego tylko część kosztów albo nie obciążać go nimi wcale (art. 102 k.p.c.). Sąd Apelacyjny w Krakowie zastosował ten przepis, biorąc pod uwagę ocenny charakter sprawy, rażącą dysproporcję ekonomiczną stron i to, że pozwany był podmiotem wyspecjalizowanym w szacowaniu szkód5. Sama trudna sytuacja materialna albo zwolnienie od kosztów nie wystarczają jednak do zastosowania art. 102 k.p.c6..
Wydatki, których nikt nie wpłacił
Gdy biegłego opłacił tymczasowo Skarb Państwa, sąd w wyroku obciąża tymi kosztami przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy (art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach). Koszty, które nie obciążają przeciwnika, sąd nakazuje ściągnąć z roszczenia zasądzonego na rzecz strony, której czynność spowodowała ich powstanie (art. 113 ust. 2 pkt 1). Oznacza to, że przy częściowej wygranej część kosztów biegłego może zostać potrącona z zasądzonej kwoty.
W przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może od tego odstąpić (art. 113 ust. 4). To odrębna podstawa. Art. 102 k.p.c. nie dotyczy nieuiszczonych kosztów sądowych7. Jeżeli sprawa kończy się ugodą, a ugoda tego nie reguluje, nieuiszczone koszty ponoszą obie strony po połowie (art. 117 ustawy).
Biegły, którego opinia jest zła
Wynagrodzenie przysługuje biegłemu za pracę, a nie za wynik.
Wynagrodzenie biegłego nie jest zależne od uznania opinii sporządzonej przez biegłego za prawidłową8.
Sąd nie jest jednak bezradny. Może zmniejszyć wynagrodzenie, gdy biegły rozbudował opinię ponad rzeczywistą potrzebę albo wykazał czynności zbędne lub mniej czasochłonne9. Jeżeli opinia jest niezrozumiała, zawiera sprzeczności lub istotne braki, sąd może zarządzić, że wynagrodzenie zostanie przyznane dopiero po jej uzupełnieniu lub wyjaśnieniu (art. 288 § 3 k.p.c.). Jak kwestionować samą treść opinii, wyjaśniam w artykule „Opinia biegłego lekarza w sprawie o błąd medyczny”.
Koszty biegłego w sprawie karnej
W sprawie karnej z oskarżenia publicznego biegłego powołuje prokurator albo sąd. Należności biegłych są wydatkami Skarbu Państwa (art. 618 § 1 pkt 9 k.p.k.) i wchodzą w skład kosztów sądowych (art. 616 § 2 k.p.k.). Biegłemu przysługuje wynagrodzenie według zasad podobnych do cywilnych (art. 618f § 1, 2 i 3 k.p.k.). Gdy opinia jest fałszywa, wynagrodzenie nie przysługuje. Gdy jest nierzetelna albo spóźniona, ulega obniżeniu (art. 618f § 4a i 4b k.p.k.).
Po wyroku skazujący sąd zasądza koszty sądowe od skazanego (art. 627 k.p.k.). Przy uniewinnieniu albo umorzeniu koszty ponosi co do zasady Skarb Państwa (art. 632 pkt 2 k.p.k.). Sąd może zwolnić oskarżonego lub oskarżyciela posiłkowego od kosztów, gdy ich uiszczenie byłoby zbyt uciążliwe albo przemawiają za tym względy słuszności (art. 624 § 1 k.p.k.). O roli biegłego w procesie karnym piszę w artykule „Opinia biegłego w sprawie karnej”.
Czego nie robić
- Nie przeoczyć terminu wpłaty zaliczki. Po jego upływie sąd pomija dowód.
- Nie czekać z wnioskiem o zwolnienie do ostatniej chwili. Wniosek trzeba złożyć przed upływem terminu, z kompletnym oświadczeniem.
- Nie rezygnować z opinii, żeby oszczędzić. W sprawie o szkodę na osobie to podstawowy dowód.
- Nie zakładać, że zwolnienie od kosztów chroni przed wszystkim. Przegrana może oznaczać zwrot kosztów przeciwnikowi.
- Nie zawyżać żądania bez podstaw. Przy częściowej wygranej koszty się rozdziela.
Kiedy zgłosić się do adwokata
Najlepiej przed wniesieniem pozwu. Wtedy można ocenić, jakich biegłych sprawa wymaga, czy przysługuje zwolnienie z mocy ustawy i czy warto złożyć wniosek o zwolnienie razem z pozwem. Jeżeli wezwanie do wpłaty zaliczki już przyszło, liczy się każdy dzień. Więcej o badaniu przez biegłego lekarza piszę w artykule „Badanie przez biegłego lekarza w sprawie o odszkodowanie”, a o całym procesie odszkodowawczym w artykule „Odszkodowanie i zadośćuczynienie po wypadku komunikacyjnym”.
Najczęstsze pytania
Nie ma jednej kwoty. Wynagrodzenie zależy od kwalifikacji biegłego, czasu i nakładu pracy. Oblicza się je według stawek z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.
Strona, która wnosi o opinię. Gdy wnoszą obie strony, sąd dzieli zaliczkę po równo albo w innym stosunku (art. 130⁴ § 1 k.p.c.).
Sąd pominie dowód z opinii (art. 130⁴ § 5 k.p.c.). Okoliczność, którą miał wykazać biegły, pozostanie nieudowodniona.
Osoba wnosząca pozew o rentę z art. 444 § 2 lub art. 446 § 2 k.c. nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy ustawy (art. 96 ust. 1 pkt 16 ustawy o kosztach).
Wstępna analiza sprawy o odszkodowanie i pierwsze spotkanie są bezpłatne. Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się z dokumentacją.
Przed wniesieniem pozwu albo zaraz po otrzymaniu wezwania do wpłaty zaliczki, bo termin na wpłatę nie przekracza dwóch tygodni.
Dostali Państwo wezwanie do wpłaty zaliczki na biegłego?
Proszę opisać sprawę i przesłać wezwanie. Ocenię, czy przysługuje zwolnienie od kosztów i co zrobić przed upływem terminu.
Przypisy
- Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014, s. 305 ↑
- A. Klich, Dowód z opinii biegłego w postępowaniu cywilnym. Biegły lekarz, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2016, s. 106 ↑
- Wyrok SA w Gdańsku z 4 grudnia 2013 r., V ACa 700/13, za: A. Klich, Dowód z opinii biegłego w postępowaniu cywilnym. Biegły lekarz, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2016, s. 106 ↑
- A. Zieliński, Orzekanie o kosztach postępowania cywilnego. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2017, s. 130 ↑
- Wyrok SA w Krakowie z 17 marca 2015 r., I ACa 12/15, za: A. Zieliński, Orzekanie o kosztach postępowania cywilnego. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2017, s. 31 ↑
- Postanowienie SN z 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, za: A. Zieliński, Orzekanie o kosztach postępowania cywilnego. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2017, s. 30 ↑
- Wyrok SN z 25 listopada 2010 r., I CSK 702/09, za: A. Zieliński, Orzekanie o kosztach postępowania cywilnego. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2017, s. 31 ↑
- Postanowienie SN z 24 maja 1973 r., II CZ 64/73, za: Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014, s. 308 ↑
- Postanowienie SN z 7 czerwca 1973 r., I CZ 86/73, OSN 1974, nr 4, poz. 74, za: Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014, s. 307 ↑
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 468 ze zm.): art. 98, 100, 102, 130⁴, 288
- ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1228 ze zm.): art. 2, 5, 83, 84, 89, 96, 100, 101, 102, 108, 113, 117
- ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 490 ze zm.): art. 616, 618, 618f, 624, 627, 632
- Stan prawny na 25 października 2026 r.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę sprawy karne oraz sprawy o odszkodowanie i zadośćuczynienie, w których opinia biegłego często przesądza o wyniku.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl