Do czynu z 2013 r. stosuje się art. 197 k.k. w brzmieniu z 2013 r., chyba że nowe przepisy są dla sprawcy względniejsze (art. 4 § 1 k.k.). W 2013 r. przestępstwo wymagało przemocy, groźby bezprawnej albo podstępu, a ściganie następowało wyłącznie na wniosek pokrzywdzonej. Przedawnienie jeszcze nie nastąpiło. Tak wygląda podstawa sprawy Sylwestra W., który według prokuratury usłyszał zarzut z art. 197 § 2 k.k. w związku z filmem nagranym w 2013 r. Śledztwo trwa, a podejrzany nie przyznaje się do winy.
W pigułce
- Do czynu z 2013 r. stosuje się co do zasady prawo z 2013 r. Nowe przepisy działają tylko wtedy, gdy są względniejsze dla sprawcy (art. 4 § 1 k.k.).
- W 2013 r. art. 197 wymagał przemocy, groźby albo podstępu. Sam brak zgody, bez jednego z tych sposobów działania, nie wystarczał.
- Dotknięcie piersi bez zgody jest „inną czynnością seksualną”. Tak przyjmuje Sąd Najwyższy.
- Przed 27 stycznia 2014 r. ściganie następowało na wniosek pokrzywdzonej. Do starych czynów stosuje się ten tryb nadal.
- Wniosek musi wyraźnie żądać ścigania. Ogólne słowa o ukaraniu winnych nie wystarczą, a złożonego wniosku nie można cofnąć.
- Skazanie bez wniosku Sąd Najwyższy uchyla. To bezwzględna przyczyna odwoławcza, ale brak wniosku można uzupełnić do czasu przedawnienia.
- Przedawnienie wynosi 15 lat od czynu. Gdy wszczęto postępowanie przeciwko osobie, termin wydłuża się o 10 lat.
- Postawienie zarzutu nie przesądza o winie. Podejrzany korzysta z domniemania niewinności.
- Podstęp wymaga zamiaru od początku. Nie ma go, gdy sprawca dopiero w trakcie zabawy postanowił dotknąć ofiarę.
Co wiadomo o sprawie Sylwestra W.
Według informacji przekazanych mediom przez rzecznika Prokuratury Okręgowej w Płocku postępowanie prowadzi Prokuratura Rejonowa w Mławie. Zarzut dotyczy art. 197 § 2 k.k., czyli doprowadzenia innej osoby do poddania się innej czynności seksualnej. Sprawa wiąże się z filmem opublikowanym w 2013 r. Prokuratura ustaliła dwie pokrzywdzone. Podejrzany złożył wyjaśnienia i nie przyznał się do zarzucanego czynu. Rzecznik nie wskazał, kiedy śledztwo się zakończy. Media nie podały, czy pokrzywdzone złożyły wnioski o ściganie.
Które przepisy stosuje się do czynu z 2013 r.
Zasada jest prosta. Stosuje się ustawę obowiązującą w czasie orzekania, ale jeżeli ustawa obowiązująca w chwili czynu jest względniejsza dla sprawcy, stosuje się ją (art. 4 § 1 k.k.). Od 2013 r. art. 197 k.k. zmieniał się kilka razy. Obecnie przepis obejmuje doprowadzenie do czynności seksualnej przemocą, groźbą bezprawną, podstępem „lub w inny sposób mimo braku jej zgody”. O tej zmianie piszę w artykule „Nowa definicja zgwałcenia w Kodeksie karnym”.
W 2013 r. art. 197 § 2 k.k. brzmiał inaczej. Karał tego, kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną osobę do poddania się innej czynności seksualnej albo wykonania takiej czynności. Kara wynosiła od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności1. Zagrożenie jest więc takie samo jak dziś. Różnica dotyczy znamion. Dawny przepis był węższy, bo nie obejmował zachowania, które polega wyłącznie na działaniu bez zgody, bez przemocy, groźby albo podstępu. Dlatego do czynu z 2013 r. trzeba stosować dawne brzmienie. Sąd Najwyższy uchylił wyrok w sprawie, w której sądy nie dostrzegły, że między datą czynu a datą orzekania zmieniły się przepisy, i nie zbadały ani art. 4 § 1 k.k., ani wnioskowego charakteru dawnego zgwałcenia2.
Dotknięcie piersi to inna czynność seksualna
Inna czynność seksualna to zachowanie związane z życiem płciowym, polegające na kontakcie cielesnym sprawcy z pokrzywdzonym albo przynajmniej na cielesnym zaangażowaniu ofiary3. Sąd Najwyższy przyjął, że dotykanie piersi pokrzywdzonej ma obiektywnie charakter seksualny i narusza jej wolność seksualną4. Motywacja seksualna sprawcy nie jest znamieniem tego przestępstwa. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu podkreślił, że liczy się perspektywa ofiary, a nie cel sprawcy. Istotne jest tylko to, czy doszło do zamachu na jej wolność seksualną5. Argument, że chodziło o żart albo materiał rozrywkowy, sam przez się odpowiedzialności nie wyłącza.
Przemoc, podstęp i opór pokrzywdzonej
Przy czynie z 2013 r. kluczowe jest pytanie, jakim sposobem sprawca doprowadził do czynności seksualnej. Przemoc, groźba albo podstęp muszą być przyczyną tej czynności6. Przemocą jest bezpośrednie oddziaływanie siłą fizyczną na ofiarę, które przełamuje jej opór albo uniemożliwia jego stawienie. Opór nie musi być fizyczny. Wystarczy krzyk albo płacz7. Sąd Najwyższy wskazał jednocześnie, że tam, gdzie oporu nie ma, nie można mówić o przemocy, chyba że możliwość jego przejawienia z góry wyłączyło działanie sprawcy8.
To zastrzeżenie ma w takich sprawach znaczenie zasadnicze. Nagłe dotknięcie, które zaskakuje pokrzywdzoną i nie pozwala jej zareagować, może zostać ocenione jako przemoc wyłączająca opór. Może też zostać ocenione jako podstęp. Podstępem jest wprowadzenie ofiary w błąd albo wykorzystanie jej błędu, które pozbawia ją możliwości wyrażenia woli lub stawienia oporu. Sąd Najwyższy podał przykład związania pod pozorem zabawy. Sprawca musi jednak od początku chcieć doprowadzić do czynności seksualnej właśnie w ten sposób. Podstępu nie ma, gdy sprawca rzeczywiście chciał się bawić i dopiero w trakcie zabawy postanowił wykorzystać sytuację2. W sprawach o nagrania „dla żartu” to rozróżnienie może przesądzić o wyniku. Jeżeli jednak żaden z tych sposobów działania nie zostanie wykazany, czyn z 2013 r. nie wypełni znamion art. 197 k.k. w ówczesnym brzmieniu. Wtedy w grę wchodziłyby przepisy o łagodniejszych przestępstwach, na przykład o naruszeniu nietykalności cielesnej (art. 217 k.k.), a przy nich przedawnienie dawno nastąpiło.
Wniosek pokrzywdzonej. Tryb ścigania sprzed 2014 r.
Do 26 stycznia 2014 r. zgwałcenie było przestępstwem wnioskowym. Ściganie przestępstw z art. 197 k.k. następowało na wniosek pokrzywdzonego (dawny art. 205 k.k.)9. Ustawa z 13 czerwca 2013 r. uchyliła ten przepis z dniem 27 stycznia 2014 r. Zastrzegła jednak, że do czynów popełnionych wcześniej art. 205 k.k. stosuje się w brzmieniu dotychczasowym10. Sąd Najwyższy jednoznacznie przyjmuje, że do ścigania zgwałceń popełnionych przed 27 stycznia 2014 r. niezbędny jest wniosek pokrzywdzonej11.
Skutki są poważne. W sprawie zakończonej w Sądzie Najwyższym w 2020 r. sądy niższych instancji skazały sprawcę między innymi za czyny z art. 197 § 2 k.k. popełnione w 2010 i 2012 r., choć pokrzywdzone nie złożyły wniosków o ściganie. Sąd Najwyższy uchylił skazanie w tej części. Uznał brak wniosku za bezwzględną przyczynę odwoławczą (art. 439 § 1 pkt 9 w zw. z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.). Nakazał, by sąd przy ponownym rozpoznaniu wyjednał od pokrzywdzonych oświadczenie w przedmiocie wniosku11.
Wniosek nie może być domniemany. Organ musi najpierw pouczyć pokrzywdzoną o jego znaczeniu i skutkach, a potem uzyskać jednoznaczne stanowisko. Z protokołu musi wyraźnie wynikać żądanie ścigania i ukarania sprawcy. Sąd Najwyższy nie uznał za wniosek wypowiedzi siostry ofiary, że chciałaby, aby „osoby winne trafiły do więzienia”. Wskazał zarazem, że brak wniosku jest przeszkodą usuwalną. Wniosek można złożyć aż do upływu terminu przedawnienia12.
Ma to dwie konsekwencje. Po pierwsze, bez wniosku pokrzywdzonej nie można prowadzić postępowania o czyn z 2013 r. Każda z osób pokrzywdzonych decyduje o tym odrębnie. Po drugie, wniosku raz złożonego w sprawie z art. 197 k.k. nie można cofnąć. Dawny art. 12 § 3 k.p.k. wyłączał taką możliwość właśnie przy zgwałceniu, a ustawa z 2013 r. nakazała stosować go do starych czynów10.
Czy czyn z 2013 r. jest przedawniony
Nie. Karalność występku zagrożonego karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności ustaje po 15 latach od czynu (art. 101 § 1 pkt 2a k.k.). Reguła ta obowiązuje od 2005 r., więc obejmowała także czyn popełniony w 2013 roku13. Jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność ustaje dopiero po upływie kolejnych 10 lat (art. 102 § 1 k.k.). Przedstawienie zarzutu otwiera właśnie ten etap. Sprawa Sylwestra W. nie jest więc zagrożona przedawnieniem w najbliższych latach.
Komentarz adwokata
Z perspektywy obrony ta sprawa nie rozstrzygnie się na pytaniu, czy zachowanie na filmie było niestosowne. Rozstrzygnie się na pytaniu, czy w 2013 r. stanowiło przestępstwo w ówczesnym brzmieniu art. 197 k.k. Uważam, że to najważniejszy punkt sprawy. Prokuratura musi wykazać przemoc, groźbę albo podstęp w odniesieniu do każdej pokrzywdzonej. Samo dotknięcie bez zgody, które dziś mieści się w nowym brzmieniu przepisu, w 2013 r. tego nie przesądzało.
Drugi obszar to warunek ścigania. Obrona powinna sprawdzić w aktach, czy każda z pokrzywdzonych została pouczona i czy złożyła wniosek, z którego wyraźnie wynika żądanie ścigania. Bez takiego wniosku postępowanie co do jej osoby nie może się toczyć, a wyrok skazujący zostałby uchylony. Uzyskanie wniosku należy do oskarżyciela, a jeśli go brakuje, sąd może zwrócić się do pokrzywdzonej na każdym etapie sprawy, także w apelacji. Wniosek można złożyć aż do przedawnienia, więc jego brak nie zamyka sprawy definitywnie. Trzeci obszar to dowody. Nagranie sprzed lat pokazuje fragment zdarzenia, często zmontowany. Ustalenie, co działo się przed i po ujęciu, jak zareagowała pokrzywdzona i czy wiedziała o nagraniu, wymaga dziś przesłuchań po wielu latach.
Ta sama analiza jest ważna dla pokrzywdzonych. Osoba, która doświadczyła podobnego zachowania przed 2014 r., nadal może zawiadomić prokuraturę, jeśli nie upłynął termin przedawnienia. Musi jednak wiedzieć, że jej wniosek uruchamia postępowanie i nie da się go później wycofać. Sylwester W. korzysta z domniemania niewinności (art. 5 § 1 k.p.k.).
Czego nie robić po zarzucie z art. 197 k.k.
- Nie komentować sprawy publicznie przed analizą akt. Każda wypowiedź może trafić do materiału dowodowego.
- Nie kontaktować się z pokrzywdzonymi. Taki kontakt bywa oceniany jako próba wpływania na świadków.
- Nie zakładać, że stary czyn jest przedawniony. Przy art. 197 k.k. terminy są długie.
- Nie przyjmować kwalifikacji z zarzutu bez sprawdzenia brzmienia przepisu z daty czynu. To od niego zależy, czy czyn w ogóle był przestępstwem.
- Nie składać wyjaśnień bez obrońcy. Od pierwszych wyjaśnień zależy linia obrony.
Kiedy zgłosić się do adwokata
Podejrzany powinien skontaktować się z obrońcą przed pierwszym przesłuchaniem, a najpóźniej zaraz po przedstawieniu zarzutu. Pokrzywdzona powinna skonsultować sprawę z pełnomocnikiem przed złożeniem wniosku o ściganie, bo jego skutków nie da się odwrócić. Co robić po przedstawieniu zarzutu, opisuję w artykule „Postawiono mi zarzuty. Co robić”.
Najczęstsze pytania
Co do zasady nie. Stosuje się przepis z daty czynu, jeśli jest względniejszy dla sprawcy (art. 4 § 1 k.k.). W 2013 r. art. 197 k.k. wymagał przemocy, groźby bezprawnej albo podstępu.
Dotknięcie piersi jest inną czynnością seksualną. Przy czynie z 2013 r. trzeba jeszcze wykazać, że sprawca działał przemocą, groźbą bezprawną albo podstępem.
Nie. Do czynów popełnionych przed 27 stycznia 2014 r. stosuje się dawny art. 205 k.k. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, który musi wyraźnie wyrażać żądanie ścigania i którego nie można cofnąć.
Po 15 latach od czynu (art. 101 § 1 pkt 2a k.k.). Gdy wszczęto postępowanie przeciwko osobie, termin wydłuża się o kolejne 10 lat (art. 102 § 1 k.k.).
Wynagrodzenie ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się z aktami i etapem sprawy. Koszt omawiamy przed podjęciem współpracy.
Podejrzany przed pierwszym przesłuchaniem. Pokrzywdzona przed złożeniem wniosku o ściganie.
Usłyszeli Państwo zarzut z art. 197 k.k. albo rozważają zawiadomienie?
Proszę opisać sprawę. Sprawdzę, które przepisy mają zastosowanie, i wskażę, co zrobić na obecnym etapie.
Przypisy
- Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego i ustawy Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1363), art. 1 pkt 18 ↑
- Wyrok SN z 4 grudnia 2018 r., II KK 114/18, LEX nr 2603598 ↑
- Uchwała SN z 19 maja 1999 r., I KZP 17/99, OSNKW 1999, nr 7-8, poz. 37, za: [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2022, art. 197 ↑
- Postanowienie SN z 5 grudnia 2017 r., III KK 251/17, LEX nr 2408301, za: [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2022, art. 197 ↑
- Wyrok SA we Wrocławiu z 11 maja 2021 r., II AKa 102/20, LEX nr 3490326 ↑
- [W:] Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. J. Giezek, WKP 2021, art. 197, nb 19-20 ↑
- Wyrok SN z 26 lipca 2001 r., V KKN 95/99, LEX nr 51671, za: [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Część I. Komentarz do art. 117–211a, red. W. Wróbel, A. Zoll, WKP 2017, art. 197 ↑
- Wyrok SN z 14 czerwca 2006 r., WA 19/06, OSNwSK 2006, nr 1, poz. 1243, za: [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Część I. Komentarz do art. 117–211a, red. W. Wróbel, A. Zoll, WKP 2017, art. 197 ↑
- Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego i ustawy Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1363), art. 1 pkt 22 ↑
- Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 849), art. 1, 2 i 3 ↑
- Wyrok SN z 2 grudnia 2020 r., IV KK 260/19, LEX nr 3277890 ↑
- Wyrok SN z 28 listopada 2017 r., III KK 142/17, LEX nr 2420313 ↑
- Ustawa z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks karny (Dz. U. z 2005 r. Nr 132, poz. 1109) 31.10.2026 ↑
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 383 ze zm.): art. 4, 101, 102, 197, 217
- ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 490 ze zm.): art. 5, 12
- Brzmienia historyczne: ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 849), art. 1, 2 i 3; ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego i ustawy Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1363), art. 1 pkt 18 i 22; ustawa z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks karny (Dz. U. z 2005 r. Nr 132, poz. 1109); Kodeks postępowania karnego, art. 12 § 3 w brzmieniu pierwotnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555) ]
- Informacje o sprawie: Do Rzeczy, Pudelek, Super Express (dostęp 31.10.2026).
- Stan prawny na 31 października 2026 r.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Bronię w sprawach karnych i reprezentuję pokrzywdzonych w sprawach o wypadki i odszkodowania w całym kraju.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl