Zażalenie na przeszukanie – jak skutecznie bronić swoich praw?

Zażalenie na przeszukanie – Jak skutecznie bronić swoich praw?

Zażalenie na przeszukanie przysługuje osobom, których prawa zostały naruszone. Zażalenie przysługuje zarówno na postanowienie dotyczące przeszukania, zatrzymania rzeczy, w przedmiocie dowodów rzeczowych, jak i na inne czynności.

Zażalenie na przeszukanie to formalna skarga kierowana do sądu, w której osoba, u której dokonano przeszukania, wyraża swoje niezadowolenie i wskazuje na naruszenia proceduralne lub prawne, które miały miejsce podczas przeprowadzania czynności.

W zażaleniu na przeszukanie można podnosić różnorodne zarzuty dotyczące zarówno formalnych, jak i materialnych aspektów przeprowadzonego przeszukania. Wśród najczęstszych podstaw zaskarżenia wymienia się:

Naruszenia formalne:

1. Brak postanowienia o przeszukaniu lub jego wadliwość (np. brak uzasadnienia lub niewystarczające uzasadnienie).
2. Przeprowadzenie przeszukania pomieszczeń mieszkalnych poza dopuszczalnymi godzinami (6:00-22:00), bez zaistnienia przesłanek “wypadku niecierpiącego zwłoki”.
3. Brak zatwierdzenia przeszukania przez sąd lub prokuratora w przypadku przeszukania przeprowadzonego na podstawie legitymacji służbowej w sytuacjach niecierpiących zwłoki.
4. Niepouczenie o prawie żądania doręczenia postanowienia o zatwierdzeniu przeszukania.
5. Nieprawidłowe dokumentowanie czynności (wadliwy protokół).

Naruszenia materialne:

1. Brak uzasadnionych podstaw do przeprowadzenia przeszukania (brak zobiektywizowanych informacji uzasadniających przypuszczenie, że w danym miejscu znajdują się poszukiwane osoby lub rzeczy).
2. Nieproporcjonalna ingerencja w prawa i wolności jednostki (np. nadmierne szkody wyrządzone podczas przeszukania, rozerwanie odzieży).
3. Naruszenie godności osoby, u której przeprowadzono przeszukanie.
4. Naruszenie zasady proporcjonalności i umiaru (przeszukanie wykraczające poza niezbędny zakres).  
5. Przeprowadzenie przeszukania osoby przez funkcjonariusza odmiennej płci.

Kto i w jakim terminie może złożyć zażalenie?

Podmiotem uprawnionym do wniesienia zażalenia na przeszukanie jest przede wszystkim osoba, u której dokonano przeszukania. W praktyce może to być zarówno osoba podejrzana, jak i osoba trzecia, niepowiązana z postępowaniem, której pomieszczenia zostały przeszukane.

Termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni. Termin ten biegnie od dnia następnego po doręczeniu postanowienia lub przeprowadzeniu czynności przeszukania. Jeżeli koniec terminu przypada na dzień uznany przez ustawę za dzień wolny od pracy lub na sobotę, czynność można wykonać następnego dnia, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą.

Odszkodowanie za przeszukanie niezgodne z prawem.

Roszczenia odszkodowawcze za niezgodne z prawem przeszukanie mogą być dochodzone w procesie cywilnym przeciwko Skarbowi Państwa. Podstawą prawną takich roszczeń są przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych przy wykonywaniu powierzonych im czynności. 

W przypadku uznania zasadności zażalenia na przeszukanie, sąd stwierdza niezgodność przeprowadzonych czynności z prawem i może zarządzić konieczność zwrotu zatrzymanych rzeczy osobom uprawnionym, jednak samo odszkodowanie za szkody wyrządzone podczas przeszukania musi być dochodzone w odrębnym postępowaniu. Odszkodowanie za przeszukanie niezgodne z prawem. 

Roszczenia odszkodowawcze za niezgodne z prawem przeszukanie mogą być dochodzone w procesie cywilnym przeciwko Skarbowi Państwa. Podstawą prawną takich roszczeń są przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych przy wykonywaniu powierzonych im czynności. W przypadku uznania zasadności zażalenia na przeszukanie, sąd stwierdza niezgodność przeprowadzonych czynności z prawem i może zarządzić konieczność zwrotu zatrzymanych rzeczy osobom uprawnionym, jednak samo odszkodowanie za szkody wyrządzone podczas przeszukania musi być dochodzone w odrębnym postępowaniu. 

Przykład z orzecznictwa. W sprawie rozpoznawanej przez Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie (sygn. akt I C 127/17), sąd zasądził na rzecz powódki odszkodowanie w łącznej wysokości 15.546,26 zł od Skarbu Państwa za szkody wyrządzone podczas siłowego wejścia funkcjonariuszy na teren jej nieruchomości.