W celu wykrycia lub zatrzymania albo przymusowego doprowadzenia osoby podejrzanej, a także w celu znalezienia rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu w postępowaniu karnym, można dokonać przeszukania pomieszczeń i innych miejsc, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że osoba podejrzana lub wymienione rzeczy tam się znajdują.
Rodzaje przeszukania
W praktyce prawnokarnej wyróżniamy następujące rodzaje przeszukania:
- Przeszukanie pomieszczeń i innych miejsc. Może dotyczyć dowolnego pomieszczenia (mieszkania, budynku gospodarczego, biura) lub otwartego terenu (pola, lasu, ogrodu), a także pojazdu. Przeszukanie można też przeprowadzić w pomieszczeniu należącym do osoby trzeciej, niemającej związku z prowadzonym postępowaniem.
- Przeszukanie osoby. Obejmuje przeszukanie samej osoby, jej odzieży oraz podręcznych przedmiotów, takich jak torba, plecak czy portfel. Przeszukanie osoby może dotyczyć zarówno osoby podejrzanej, jak i osób niepowiązanych z postępowaniem.
- Przeszukanie systemów informatycznych. To stosunkowo nowa kategoria przeszukania, dopuszczalna wyłącznie w zakresie systemu, którego dana osoba jest dysponentem lub użytkownikiem. Ze względu na możliwość szybkiego usunięcia danych, przeszukanie systemów informatycznych często wykonywane jest równolegle w kilku miejscach.
Cel przeszukania
Kodeks postępowania karnego w art. 219 § 1 wskazuje na dwa zasadnicze cele przeszukania:
- Wykrycie lub zatrzymanie albo przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej.
- Znalezienie rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu w postępowaniu karnym.
Przeszukanie powinno być przeprowadzone zgodnie z jego celem, z zachowaniem umiaru, oraz w granicach niezbędnych dla osiągnięcia celu tych czynności. Oznacza to, że zakres przeszukania musi być ściśle powiązany z celami wynikającymi z prowadzonego postępowania.
Kiedy można przeprowadzić przeszukanie?
Aby przeszukanie było legalne, muszą zostać spełnione określone przesłanki. Podstawową przesłanką jest istnienie uzasadnionych podstaw do przypuszczenia, że osoba podejrzana lub rzeczy mogące stanowić dowód w sprawie znajdują się w miejscu podlegającym przeszukaniu.
Oznacza to, że funkcjonariusz powinien dysponować informacjami, na podstawie których może zasadnie przypuszczać, że w danym miejscu znajdują się poszukiwane przedmioty albo przebywa tam osoba podejrzana. Podstawę do wnioskowania o zasadności przeszukania powinny stanowić informacje uzyskane w toku śledztwa lub dochodzenia i udokumentowane zgodnie z regułami procesowymi.
Do podstaw faktycznych przeszukania można zaliczyć:
- Ustalenia wynikające ze śledztwa lub dochodzenia
- Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa
- Zatrzymanie osoby na „gorącym uczynku”
- Ustalenia dokonane w sytuacjach niecierpiących zwłoki
- Zatrzymanie osoby poszukiwanej przez wymiar sprawiedliwości
- Własne spostrzeżenia funkcjonariuszy
- Informacje operacyjne
- Opinie biegłych i wyniki ekspertyz
- Zeznania świadków
Przeszukanie może być także dokonywane na podstawie możliwych do weryfikacji informacji uzyskanych w wyniku czynności pozaprocesowych (np. podsłuch i przechwytywanie komunikacji, obserwacja i monitoring). Istotne jest, by informacje, na podstawie których podjęto decyzję o przeszukaniu, były możliwe do weryfikacji.
Kto może dokonać przeszukania?
Przeszukania może dokonać:
- Prokurator
- Policja, na polecenie sądu lub prokuratora
- Inne uprawnione organy, w wypadkach wskazanych w ustawie (np. CBA, ABW, Straż Graniczna).
Formalności związane z przeszukaniem
Postanowienie o przeprowadzeniu przeszukania podejmuje na etapie postępowania przygotowawczego prokurator, natomiast w postępowaniu sądowym sąd. Funkcjonariusze lub prokuratorzy przeprowadzający czynności są zobowiązani do okazania osobie, u której przeszukanie ma być przeprowadzone, stosownego postanowienia w tej sprawie.
Czy dopuszczalne jest przeszukanie „bez nakazu”?
Przeszukanie bez nakazu może być zastosowane w tzw. wypadkach niecierpiących zwłoki. Będą to sytuacje, gdy zwłoka wynikająca z oczekiwania na formalne postanowienie mogłaby doprowadzić do utraty lub zniszczenia dowodów, ucieczki podejrzanego albo zagrożenia życia i zdrowia. W takich przypadkach funkcjonariusze działają na podstawie legitymacji służbowej lub nakazu kierownika jednostki, co stanowi tymczasowe uprawnienie do wejścia do lokalu bez wcześniejszego zatwierdzonego przez sąd postanowienia.
Po dokonaniu takiego przeszukania „bez nakazu” organ dokonujący przeszukania niezwłocznie zwraca się do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie przeszukania. Postanowienie sądu lub prokuratora w przedmiocie zatwierdzenia należy doręczyć osobie, u której dokonano przeszukania, w terminie 7 dni od daty czynności na zgłoszone do protokołu żądanie tej osoby. O prawie zgłoszenia żądania należy ją pouczyć.
Najczęściej zadawane pytania
Prokurator albo, na polecenie sądu lub prokuratora, Policja, a w wypadkach wskazanych w ustawie także inny organ (art. 220 § 1 k.p.k.). Postanowienie trzeba okazać osobie, u której przeszukanie ma być przeprowadzone.
Tylko w wypadkach niecierpiących zwłoki. Funkcjonariusz okazuje wtedy nakaz kierownika jednostki lub legitymację, a następnie zwraca się o zatwierdzenie przeszukania. Na żądanie zgłoszone do protokołu postanowienie o zatwierdzeniu doręcza się w terminie 7 dni (art. 220 § 3 k.p.k.).
Zamieszkałe pomieszczenia w porze nocnej, czyli od 22 do 6, można przeszukać tylko w wypadkach niecierpiących zwłoki. Przeszukanie rozpoczęte za dnia można kontynuować po nastaniu nocy (art. 221 k.p.k.).
Zażaleniem, które przysługuje osobom, których prawa zostały naruszone. W postępowaniu przygotowawczym rozpoznaje je sąd rejonowy, w okręgu którego prowadzone jest postępowanie (art. 236 § 1 k.p.k.).
Wynagrodzenie ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się ze sprawą i dokumentami. Zależy od etapu postępowania i zakresu pomocy.
Zaraz po przeszukaniu, a jeśli to możliwe, jeszcze w jego trakcie. Osoba, u której przeszukanie się odbywa, może wskazać osobę, która będzie przy nim obecna.
Potrzebna porada prawna?
Treść przekazywana na niniejszym Blogu ma charakter ogólny i nie stanowi porady prawnej. Celem Bloga jest udzielenie nieodpłatnie możliwie najszerszych informacji. Każda sprawa jest jednak inna i wymaga indywidualnego podejścia. W sprawie porady prawnej zapraszam do kontaktu pod numerem 512 976 090. Można też napisać e-mail lub wypełnić prosty formularz kontaktowy.
