Sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego. Art. 163 kodeksu karnego

Art.  163. [Sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego]

1. Kto sprowadza zdarzenie, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, mające postać:

1)pożaru,

2)zawalenia się budowli, zalewu albo obsunięcia się ziemi, skał lub śniegu,

3)eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych albo innego gwałtownego wyzwolenia energii, rozprzestrzeniania się substancji trujących, duszących lub parzących,

4)gwałtownego wyzwolenia energii jądrowej lub wyzwolenia promieniowania jonizującego, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15.

4. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 2 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

 

Sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego. Jakie działania są karalne?

Czynność sprawcza polega na „sprowadzeniu” jednego ze zdarzeń wymienionych w przepisie. „Sprowadzenie” oznacza wywołanie, spowodowanie, pociągnięcie za sobą skutku. Może to być działanie bezpośrednie, jak i pośrednie.

Działanie bezpośrednie: Sprawca swoim zachowaniem wprost i od razu wywołuje niebezpieczne zdarzenie.

Przykłady:

• Podłożenie ognia w budynku mieszkalnym.
• Bezpośrednie zdetonowanie ładunku wybuchowego w tłumie lub w budynku użyteczności publicznej.
• Celowe otwarcie zaworów zbiornika z toksyczną substancją chemiczną w zakładzie przemysłowym, prowadzące do jej natychmiastowego uwolnienia i skażenia okolicy zamieszkałej przez wiele osób.
• Świadome uszkodzenie kluczowych elementów konstrukcyjnych mostu (np. przy użyciu ciężkiego sprzętu lub materiałów wybuchowych), co prowadzi do jego natychmiastowego lub bardzo szybkiego zawalenia się, gdy znajdują się na nim pojazdy lub ludzie.
• Celowe doprowadzenie do zwarcia w głównej rozdzielni elektrycznej zasilającej szpital, co wywołuje pożar i zagraża funkcjonowaniu aparatury podtrzymującej życie wielu pacjentów.

Działanie pośrednie: Skutek w postaci zdarzenia powszechnie niebezpiecznego nie jest natychmiastowym wynikiem działania sprawcy, ale pojawia się po pewnym czasie, jako dalsze ogniwo w łańcuchu przyczynowo-skutkowym zapoczątkowanym przez sprawcę.

Przykłady:

• Wadliwe zaprojektowanie instalacji gazowej w budynku, które po latach normalnego użytkowania prowadzi do jej rozszczelnienia i wybuchu.

• Niewłaściwe składowanie dużych ilości materiałów mających tendencję do samozapłonu (np. wilgotnego węgla, niektórych chemikaliów, odpadów biodegradowalnych) w miejscu, gdzie brak jest odpowiedniej wentylacji i systemów kontroli temperatury, co po pewnym czasie prowadzi do powstania ogniska pożaru zagrażającego rozległemu terenowi lub sąsiednim obiektom.
• Prowadzenie nielegalnych i niezabezpieczonych prac górniczych lub głębokich wykopów w pobliżu gęstej zabudowy miejskiej, co stopniowo narusza stabilność gruntu i po kilku tygodniach lub miesiącach prowadzi do obsunięcia się ziemi i zawalenia się fundamentów kilku budynków mieszkalnych.
• Wprowadzenie na rynek partii urządzeń gospodarstwa domowego (np. kuchenek, grzejników) z ukrytą, niebezpieczną wadą fabryczną, o której producent wiedział lub powinien był wiedzieć, a która przy standardowym użytkowaniu po pewnym czasie prowadzi do licznych pożarów lub eksplozji w domach wielu użytkowników.
• Systematyczne zanieczyszczanie rzeki toksycznymi odpadami przemysłowymi, które kumulując się, po pewnym czasie prowadzą do masowego skażenia ujęć wody pitnej dla dużego miasta, stwarzając zagrożenie dla zdrowia wielu osób.
• Zaniedbanie przez osobę odpowiedzialną (np. zarządcę nieruchomości) obowiązku przeprowadzenia niezbędnych remontów i konserwacji starego, wielkopowierzchniowego dachu, co w konsekwencji, podczas intensywnych opadów śniegu lub silnej wichury, prowadzi do jego zawalenia i zagrożenia dla osób przebywających w budynku lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie.

Szczególny przypadek wskazany w orzecznictwie^{1SA w Katowicach, II AKa 281/05}: „Sprowadzeniem” zdarzenia może być także doprowadzenie osób lub mienia do miejsca, gdzie niebezpieczeństwo już obiektywnie istnieje, a osoby te lub mienie wcześniej nie były narażone na to konkretne zagrożenie. Sprawca niejako „wciąga” ofiary lub dobra materialne w już istniejącą strefę niebezpieczeństwa.

Przykłady:

Fałszywe poinformowanie służb ratunkowych lub kierowców o przejezdności drogi prowadzącej przez teren objęty pożarem lasu lub przez most, który jest uszkodzony i grozi zawaleniem, skutkujące wjechaniem tam wielu pojazdów i narażeniem ich pasażerów.

 

Zorganizowanie nielegalnej wycieczki lub imprezy plenerowej na terenie skażonym chemicznie lub radiologicznie (np. stary poligon, opuszczona fabryka), o czym organizator wie, ale ukrywa tę informację przed uczestnikami, narażając ich zdrowie na poważne niebezpieczeństwo.

 

Przekonanie grupy osób szukających schronienia (np. przed gwałtowną burzą) do wejścia do starej, niestabilnej konstrukcyjnie szopy lub budynku, o którym sprawca wie, że może się zawalić pod naporem wiatru lub deszczu, a czego te osoby nie są w stanie ocenić.

Katalog zdarzeń powszechnie niebezpiecznych

Art. 163 § 1 k.k. wymienia zamknięty katalog zdarzeń. Tylko ich sprowadzenie może rodzić odpowiedzialność z tego przepisu:

1. Pożar: Ogień o dużych rozmiarach, rozprzestrzeniający się z siłą żywiołową, dynamiczny. Nie każde zaprószenie ognia jest pożarem w rozumieniu tego przepisu. Musi to być ogień trudny do opanowania.
   • Przykład: Podpalenie suchej trawy na niewielkim skwerku to nie to samo co podpalenie lasu lub dużego, wielomieszkaniowego budynku.
2. Zawalenie się budowli: Pojęcie „budowli” jest tu rozumiane szeroko i obejmuje także budynki oraz ich części^{2uchwała SN, I KZP 17/01}.
   • Przykład: Niewłaściwie przeprowadzone prace rozbiórkowe prowadzące do niekontrolowanego zawalenia się ściany nośnej sąsiedniego, zamieszkałego budynku.
3. Zalew albo obsunięcie się ziemi, skał lub śniegu: 
   • Przykład: Przerwanie tamy i zalanie wsi; osunięcie się skarpy na skutek ulewnych deszczy i zablokowanie ważnej drogi; lawina śnieżna spowodowana celowym działaniem.
4. Eksplozja materiałów wybuchowych lub łatwopalnych: Definicje tych materiałów odsyłają do ustaw szczególnych.
   • Przykład: Wybuch w nielegalnie prowadzonej fabryce fajerwerków.
5. Inne gwałtowne wyzwolenie energii, rozprzestrzenianie się substancji trujących, duszących lub parzących: Może dotyczyć np. energii elektrycznej, pary, gazu.
   • Przykład: Awaria w zakładzie chemicznym prowadząca do uwolnienia chmury toksycznego gazu nad miastem; celowe uszkodzenie linii wysokiego napięcia.
6. Gwałtowne wyzwolenie energii jądrowej lub promieniowania jonizującego: Odwołuje się do Prawa atomowego.

Przykład: Pożar dużej, pustej hali magazynowej może być uznany za zagrożenie dla mienia w wielkich rozmiarach ze względu na jej kubaturę. Zniszczenie małego, ale niezwykle cennego dzieła sztuki, bez dalszego rozprzestrzeniania się zagrożenia, nie będzie kwalifikowane z tego przepisu pod kątem tego znamienia. 

Przykład z orzecznictwa^{5SA we Wrocławiu, II AKa 191/15}: Pożar rozległego obszaru zarośli, mających znaczenie biologiczne, ale niewielką wartość materialną, może stanowić zagrożenie dla mienia w wielkich rozmiarach.

Wina sprawcy. Umyślność i nieumyślność

• Art. 163 § 1 k.k. (typ podstawowy): Wymaga umyślności (zamiar bezpośredni lub ewentualny). Sprawca musi obejmować świadomością i wolą nie tylko samo sprowadzenie zdarzenia, ale także fakt, że zagraża ono życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach.
  • Przykład: Osoba, która podpala wielopiętrowy blok mieszkalny, zdając sobie sprawę z liczby mieszkańców i godząc się na zagrożenie dla nich.

• Art. 163 § 2 k.k.: Penalizuje nieumyślne sprowadzenie takiego zdarzenia. Sprawca nie chce skutku, ani się na niego nie godzi, lecz powoduje go na skutek niezachowania ostrożności. Może to być działanie lub zaniechanie (jeśli na sprawcy ciążył obowiązek zapobieżenia skutkowi). 
• • Przykład: Pracownik stacji benzynowej, który przez rażące niedbalstwo podczas przepompowywania paliwa doprowadza do jego zapłonu i rozległego pożaru.

Skutek i jego znaczenie

Przestępstwo z art. 163 k.k. ma charakter materialny. Oznacza to, że dla jego zaistnienia konieczne jest wystąpienie skutku. Skutek ten ma dwojaki charakter: musi dojść do sprowadzenia jednego z wymienionych w przepisie zdarzeń (np. pożaru) oraz zdarzenie to musi faktycznie zagrażać życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach.

• Przykład: Podpalenie kosza na śmieci, które szybko ugaszono i które nie stworzyło szerszego zagrożenia, nie będzie czynem z art. 163 k.k. Co najwyżej może być np. uszkodzeniem mienia z art. 288 k.k..