Zarzut kradzieży. Ktoś wyniósł towar ze sklepu, ktoś zapłacił znalezioną kartą, ktoś zabrał narzędzia z cudzej piwnicy. Kodeks karny traktuje te sytuacje zupełnie inaczej. O tym, co grozi, decyduje przede wszystkim to, czy chodzi o zwykłą kradzież z art. 278 k.k., kradzież z włamaniem z art. 279 k.k., czy tylko o wykroczenie. Poniżej wyjaśniam te różnice i to, co w takiej sprawie da się zrobić.
W pigułce
- Za kradzież z art. 278 § 1 k.k. grozi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. W wypadku mniejszej wagi grzywna, ograniczenie wolności albo do roku.
- Kradzież rzeczy wartej do 800 zł jest wykroczeniem. Wtedy sprawa toczy się o wykroczenie, a nie o przestępstwo.
- Kilka drobnych kradzieży może dać przestępstwo. Gdy łączna wartość przekracza próg, liczy się ją razem.
- Za kradzież z włamaniem z art. 279 k.k. grozi od roku do 10 lat. Wartość skradzionej rzeczy nie ma tu znaczenia.
- Włamanie to pokonanie zamknięcia albo zabezpieczenia. Na przykład wyważenie drzwi albo wybicie szyby w samochodzie.
- Wyrwanie telefonu z ręki to kradzież szczególnie zuchwała. Grozi za nią od 6 miesięcy do 8 lat.
- Kradzież na szkodę osoby najbliższej jest ścigana tylko na wniosek. Bez wniosku pokrzywdzonego sprawy nie będzie.
- Naprawienie szkody realnie zmienia wyrok. Przy kradzieży sąd może nawet odstąpić od wymierzenia kary.
- Najwięcej zależy od pierwszych wyjaśnień. Warto je złożyć po rozmowie z obrońcą.
Odpowiedź w skrócie. Kradzież z art. 278 § 1 k.k. to zabranie cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia. Grozi za nią od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, a gdy rzecz jest warta nie więcej niż 800 zł, czyn jest wykroczeniem (art. 119 § 1 k.w.). Kradzież z włamaniem z art. 279 § 1 k.k. jest zagrożona karą od roku do 10 lat, bez względu na wartość łupu. Na wyrok bardzo mocno wpływa naprawienie szkody.
Art. 278 § 1. Kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. (…) § 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w § 1, 1a lub 2 podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. § 3a. Kto dopuszcza się kradzieży szczególnie zuchwałej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. § 4. Jeżeli kradzież popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Art. 279 § 1. Kto kradnie z włamaniem, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, art. 278 i art. 279
Art. 278 § 1 k.k. Na czym polega kradzież
Kradzież to zabranie cudzej rzeczy ruchomej bez zgody osoby, która nią władała, i z zamiarem zatrzymania jej dla siebie albo dla kogoś innego. Wystarczy, że sprawca objął rzecz we władanie. Nie musi uciec z miejsca ani jej sprzedać. Rzeczą ruchomą są też pieniądze, w tym środki na rachunku bankowym.
Kluczowy jest zamiar przywłaszczenia. Kto od początku chciał rzecz oddać, nie kradnie. Odpowiedzialność zależy od tego, czy w chwili zabrania sprawca chciał rzecz zatrzymać, czy tylko na chwilę ją wziąć (wyrok SN z 25 marca 2022 r., II KK 109/21). Samowolne użycie cudzej rzeczy może być wykroczeniem z art. 127 k.w., ściganym tylko na żądanie pokrzywdzonego.
Przykład. Mężczyzna wziął rower sąsiada spod bloku, dojechał nim do sklepu i odstawił go na miejsce. Jeżeli da się wykazać, że od początku zamierzał rower oddać, nie było kradzieży. Kluczowe są wtedy okoliczności, na przykład to, gdzie i kiedy rower wrócił.
Od kradzieży trzeba odróżnić przywłaszczenie z art. 284 k.k. Przy kradzieży sprawca zabiera rzecz z cudzego władania. Przy przywłaszczeniu rzecz była już legalnie w jego rękach, na przykład służbowy laptop, i sprawca jej nie oddaje (wyrok SA w Warszawie z 27 lutego 2013 r., II AKa 49/13). To ma znaczenie, bo kary za te czyny są różne.
Kradzież czy wykroczenie. Granica 800 zł
Kradzież rzeczy wartej nie więcej niż 800 zł jest wykroczeniem z art. 119 § 1 k.w. Grozi za nią areszt, ograniczenie wolności albo grzywna. Sąd może też nakazać zapłatę równowartości skradzionej rzeczy, jeżeli szkoda nie została naprawiona (art. 119 § 4 k.w.). Dopiero powyżej tej kwoty jest przestępstwo z art. 278 § 1 k.k.
Dlatego w wielu sprawach najważniejsze jest ustalenie wartości. Przy kradzieży nowego towaru ze sklepu liczy się cena widoczna na półce (postanowienie SN z 22 stycznia 2014 r., III KK 465/13). Przy rzeczach używanych wartość trzeba ustalić rzetelnie, z uwzględnieniem wieku i stanu rzeczy. Wycena podana przez pokrzywdzonego bywa zawyżona i można ją podważyć.
Kilka drobnych kradzieży może jednak dać przestępstwo. Jeżeli ktoś w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób kradnie rzeczy, z których każda jest warta mniej niż 800 zł, a ich łączna wartość przekracza próg, odpowiada jak za jedno przestępstwo (art. 12 § 2 k.k.).
Przykład. Klientka przez dwa tygodnie wynosiła z tej samej drogerii kosmetyki, za każdym razem za kilkadziesiąt złotych. Pojedynczo to wykroczenia. Razem mogą przekroczyć próg i wtedy zarzut dotyczy przestępstwa kradzieży.
Co grozi za kradzież z art. 278 k.k.
- Kradzież (art. 278 § 1 k.k.). Od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
- Wypadek mniejszej wagi (art. 278 § 3 k.k.). Grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku.
- Kradzież szczególnie zuchwała (art. 278 § 3a k.k.). Od 6 miesięcy do 8 lat.
- Kradzież karty bankomatowej (art. 278 § 1a k.k.). Tak samo jak zwykła kradzież.
- Mienie powyżej 200 000 zł (art. 294 § 1 k.k.). Od roku do 10 lat. Przy mieniu przekraczającym pięciokrotność i dziesięciokrotność mienia wielkiej wartości kary rosną odpowiednio do 20 i 25 lat (art. 294 § 3 i § 4 k.k.).
- Powrót do przestępstwa (art. 64 § 1 k.k.). Kto po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary w ciągu 5 lat znowu kradnie, dostaje karę powyżej dolnej granicy, a sąd może podnieść górną granicę o połowę.
Wypadek mniejszej wagi nie zależy tylko od wartości rzeczy. Sąd ocenia wszystkie okoliczności, na przykład sposób działania, przygotowanie do kradzieży i wcześniejszą karalność (postanowienie SN z 22 grudnia 2010 r., II KK 279/10). Samo naprawienie szkody nie przesądza o mniejszej wadze, ale wpływa na wymiar kary.
Kradzież szczególnie zuchwała
Obecnie kodeks wprost określa, czym jest kradzież szczególnie zuchwała (art. 115 § 9a k.k.). To kradzież, przy której sprawca okazuje lekceważenie albo wyzywającą postawę wobec właściciela lub innych osób albo używa siły wobec rzeczy, żeby ją zdobyć. To także kradzież rzeczy, którą ktoś ma na sobie, w ubraniu albo niesie przy sobie.
Przykład. Wyrwanie telefonu z ręki na przystanku albo wyciągnięcie portfela z kieszeni w tramwaju to kradzież szczególnie zuchwała, a nie zwykła. Tak samo sąd ocenił ostentacyjne, prowokacyjne zachowanie wobec ekspedientek w czasie kradzieży w sklepie (wyrok SA w Warszawie z 31 lipca 2024 r., II AKa 90/24). Kradzież szczególnie zuchwała jest przestępstwem bez względu na wartość rzeczy, więc granica 800 zł nie ma tu zastosowania.
Kradzież z włamaniem z art. 279 k.k.
Kradzież z włamaniem to kradzież połączona z pokonaniem przeszkody, która zamyka dostęp do rzeczy. Chodzi o zamknięcie albo zabezpieczenie, które sprawca usuwa, niszczy albo omija siłą. Grozi za nią od roku do 10 lat pozbawienia wolności (art. 279 § 1 k.k.), i to bez względu na wartość skradzionej rzeczy. Nawet łup za kilkadziesiąt złotych nie zmienia tu kwalifikacji na wykroczenie.
- Typowe przykłady. Wyważenie drzwi do piwnicy albo garażu, wybicie szyby w samochodzie, żeby zabrać torbę z siedzenia, rozcięcie kłódki przy rowerze, otwarcie siłą automatu albo skrzynki.
- To nie jest włamanie. Płacenie cudzą kartą zbliżeniową w sklepie. Taki czyn to zwykła kradzież albo, przy niskiej kwocie, wykroczenie (wyrok SA we Wrocławiu z 22 marca 2023 r., II AKa 180/22).
Granica między włamaniem a zwykłą kradzieżą bywa sporna, a różnica w karze jest duża. Dlatego w tych sprawach warto dokładnie przeanalizować, jak wyglądało zabezpieczenie i co sprawca z nim zrobił. Często rozstrzygają o tym protokół oględzin i zdjęcia z miejsca zdarzenia.
Kradzież na szkodę osoby najbliższej
Jeżeli kradzież albo kradzież z włamaniem dotknęła osobę najbliższą, ściganie następuje tylko na wniosek pokrzywdzonego. Osobą najbliższą jest małżonek, rodzice, dzieci, rodzeństwo, powinowaci w tej samej linii lub stopniu, osoba przysposobiona i jej małżonek oraz osoba we wspólnym pożyciu. Rzeczy objęte wspólnością majątkową małżonków podlegają innym zasadom, bo każdy z małżonków ma do nich prawo.
Naprawienie szkody i szansa na łagodniejszy wyrok
- Nadzwyczajne złagodzenie albo odstąpienie od kary. Przy kradzieży z art. 278 k.k. sąd może tak orzec, jeżeli sprawca dobrowolnie naprawił szkodę w całości. Przy naprawieniu w znacznej części możliwe jest nadzwyczajne złagodzenie (art. 295 k.k.).
- Warunkowe umorzenie postępowania. Jest możliwe przy kradzieży z art. 278 § 1 k.k., bo kara nie przekracza 5 lat. Nie wchodzi w grę przy kradzieży z włamaniem (art. 66 § 2 k.k.).
- Warunkowe zawieszenie kary. Dotyczy kary do roku pozbawienia wolności i osoby, która nie była wcześniej skazana na taką karę (art. 69 § 1 k.k.).
- Obowiązek naprawienia szkody. Na wniosek pokrzywdzonego sąd orzeka go w wyroku (art. 46 § 1 k.k.). Dobrowolny zwrot przed wyrokiem działa na korzyść oskarżonego.
W mojej ocenie naprawienie szkody to w sprawach o kradzież najmocniejszy argument obrony, ale moment i forma mają znaczenie. Przy kradzieży z włamaniem przepis art. 295 k.k. nie ma zastosowania, więc naprawienie szkody działa przez ogólne zasady wymiaru kary, w tym art. 60 § 2 k.k.
Zarzut kradzieży. Co zrobić
- Nie składać wyjaśnień w pośpiechu. Podejrzany może odmówić wyjaśnień albo odpowiedzi na poszczególne pytania i złożyć je później (art. 175 § 1 k.p.k.).
- Sprawdzić wartość i kwalifikację. Od wartości rzeczy i sposobu działania zależy, czy sprawa dotyczy wykroczenia, kradzieży, czy kradzieży z włamaniem.
- Rozważyć naprawienie szkody. Najlepiej po konsultacji, żeby zrobić to w sposób, który sąd uwzględni.
Jak wygląda sprawa po przedstawieniu zarzutów, opisuję na stronie postawiono mi zarzuty. Jeżeli dopiero przyszło wezwanie, przydatna będzie strona o wezwaniu na policję, a przy zatrzymaniu artykuł o zatrzymaniu i jego czasie. Gdy zamiast kradzieży chodzi o wyłudzenie pieniędzy podstępem, właściwy jest artykuł o oszustwie z art. 286 k.k..
Kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku (art. 278 § 3 k.k.).
Od roku do 10 lat pozbawienia wolności (art. 279 § 1 k.k.). Wartość skradzionej rzeczy nie ma znaczenia, bo art. 279 k.k. nie przewiduje progu kwotowego.
Gdy wartość rzeczy przekracza 800 zł. Do tej kwoty zwykła kradzież jest wykroczeniem z art. 119 § 1 k.w. Kilka drobnych kradzieży może jednak zostać zsumowanych (art. 12 § 2 k.k.).
Sam zwrot nie umarza sprawy. Przy kradzieży z art. 278 k.k. pozwala jednak na nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpienie od jej wymierzenia (art. 295 k.k.), i zwiększa szansę na warunkowe umorzenie.
Wynagrodzenie ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się z zarzutem i aktami. Zależy od etapu sprawy i tego, czy dotyczy postępowania przygotowawczego, czy także rozprawy.
Przed pierwszym przesłuchaniem w charakterze podejrzanego albo zaraz po nim. Wtedy można jeszcze wpłynąć na kwalifikację czynu i zaplanować naprawienie szkody.
Usłyszeli Państwo zarzut kradzieży?
Proszę opisać sytuację albo przesłać wezwanie lub postanowienie o przedstawieniu zarzutów. Ocenię kwalifikację czynu i wskażę, co można zrobić na tym etapie.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę obronę w sprawach karnych, w tym w sprawach o przestępstwa przeciwko mieniu, we Wrocławiu i w całym kraju.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl