Roszczenia za błąd medyczny przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym pacjent dowiedział się o szkodzie i o tym, kto za nią odpowiada (art. 442¹ § 1 k.c.). Termin nie biegnie więc od dnia zabiegu, tylko od chwili, w której pacjent z wiarygodnego źródła poznał skutki błędu. Przy szkodzie na zdrowiu nie obowiązuje sztywny limit 10 lat od zdarzenia (art. 442¹ § 3 k.c.). Gdy błąd był przestępstwem, termin wynosi 20 lat (art. 442¹ § 2 k.c.). Bieg przedawnienia wstrzymuje lub przerywa między innymi zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi szpitala.
W pigułce
- Podstawowy termin to 3 lata. Liczy się go od dowiedzenia się o szkodzie i o tym, kto za nią odpowiada, a nie od dnia zabiegu (art. 442¹ § 1 k.c.).
- Pacjent musi wiedzieć o skutkach błędu z wiarygodnego źródła. Sam ból po zabiegu nie uruchamia terminu, jeżeli nikt nie powiązał go z błędem.
- Przy szkodzie na zdrowiu nie ma sztywnego limitu 10 lat. Szkoda ujawniona po latach nadal może być dochodzona (art. 442¹ § 3 k.c.).
- Gdy błąd był przestępstwem, termin wynosi 20 lat. Wobec szpitala działa to jednak tylko w określonych sytuacjach.
- Roszczenia dziecka nie przedawnią się wcześniej niż 2 lata po jego pełnoletności. Tak stanowi art. 442¹ § 4 k.c.
- Zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi przerywa bieg przedawnienia. Termin biegnie na nowo od jego pisemnej odpowiedzi (art. 819 § 4 k.c.).
- Wniosek do Funduszu Kompensacyjnego i zawezwanie do próby ugodowej wstrzymują termin. Na czas tych postępowań przedawnienie nie biegnie.
- Po upływie terminu szpital może odmówić zapłaty. Sąd uwzględnia przedawnienie tylko wtedy, gdy pozwany się na nie powoła.
Podstawowy termin. 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie
Przykład. Pacjent przeszedł operację kolana pięć lat temu. Od tamtej pory utyka, ale lekarze mówili o „trudnym gojeniu”. Dopiero ortopeda w innym szpitalu stwierdza, że przyczyną był błąd techniczny w czasie zabiegu. Pacjent pyta, czy po pięciu latach nie jest już za późno.
Odpowiedź zależy od tego, kiedy pacjent dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przepis przewiduje termin 3 lat od tego dnia albo od dnia, w którym pacjent mógł się o tym dowiedzieć przy zachowaniu należytej staranności (art. 442¹ § 1 k.c.).
W sprawach medycznych sądy rozumieją „dowiedzenie się” w sposób korzystny dla pacjenta. Sąd Najwyższy przyjął, że termin biegnie od chwili, gdy poszkodowany dowiedział się z miarodajnych i kompetentnych źródeł o chorobie i jej konsekwencjach dla zdrowia1. Sąd Apelacyjny w Gdańsku zwrócił uwagę, że pacjenci z reguły nie wiążą dolegliwości po zabiegu z jego wadliwością i nie są informowani, że zabieg nie powiódł się z winy lekarza2.
Nie trzeba jednak czekać na pewność. Do rozpoczęcia biegu terminu nie jest potrzebne uzyskanie pewności co do związku przyczynowego między zabiegiem a szkodą3. Jeżeli pacjent ma już wiarygodną informację, że skutki mogą wynikać z błędu, termin zaczyna biec. Nie biegnie natomiast od dnia, w którym pacjent poznał pełny rozmiar szkody. Wystarczy wiedza o samej szkodzie.
Co to oznacza w praktyce. Datę dowiedzenia się o szkodzie trzeba umieć wykazać. Najczęściej jest nią data diagnozy w innym ośrodku, wypis z reoperacji albo opinia lekarza, który powiązał skutki z wcześniejszym leczeniem. Warto zachować te dokumenty.
Szkoda ujawniona po latach
Przy szkodzie na mieniu termin nie może przekroczyć 10 lat od zdarzenia. Przy szkodzie na osobie, a więc przy każdym uszczerbku na zdrowiu, ten limit nie skraca terminu. Przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 3 k.c.).
Sąd Najwyższy podkreślił, że zmiana przepisów usunęła niebezpieczeństwo przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody na osobie, zanim szkoda ta w ogóle się ujawniła4. To ważne przy błędach, których skutki wychodzą na jaw po latach, na przykład przy ciele obcym pozostawionym w czasie operacji. Taką sytuację opisuję w artykule „Gaza lub narzędzie pozostawione po operacji”.
Gdy błąd był przestępstwem. Termin 20 lat
Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie przedawnia się z upływem 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa, bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie (art. 442¹ § 2 k.c.). Przy błędach medycznych chodzi najczęściej o nieumyślne spowodowanie uszczerbku na zdrowiu albo śmierci.
Do zastosowania tego terminu nie jest potrzebny wyrok skazujący. Sąd cywilny może samodzielnie ustalić, że czyn był przestępstwem, nawet gdy sprawca nie został zidentyfikowany5. Jest jednak ważne zastrzeżenie. Wobec szpitala termin 20-letni działa, gdy szpital odpowiada za przestępstwo popełnione przez swój personel. Nie działa, gdy źródłem szkody jest tylko zła organizacja pracy szpitala, która sama nie jest przestępstwem6.
Kwestia odpowiedzialności karnej lekarza to osobny temat. Opisuję go w artykule „Sprawa karna przeciwko lekarzowi. Zawiadomienie do prokuratury”.
Dziecko i osoby niepełnoletnie
Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania przez nią pełnoletności (art. 442¹ § 4 k.c.). Dziecko, któremu zaszkodzono przy porodzie albo w dzieciństwie, zachowuje więc roszczenia także wtedy, gdy rodzice nie wystąpili do sądu. Więcej w artykule „Błąd przy porodzie. Odszkodowanie i renta dla dziecka”.
Roszczenia rodziny po śmierci pacjenta
Rodzina zmarłego pacjenta ma własne roszczenia (art. 446 k.c.). Termin liczy się od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej. W przypadku odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej biegnie od dnia, w którym bliscy dowiedzieli się o znacznym pogorszeniu swojej sytuacji, chociażby nie znali jeszcze dokładnych rozmiarów tego uszczerbku7.
Osobną kwestią jest zadośćuczynienie należne samemu pacjentowi. Przechodzi ono na spadkobierców tylko wtedy, gdy zostało uznane na piśmie albo gdy pozew wniesiono za życia poszkodowanego (art. 445 § 3 k.c.). Przy ciężkim stanie pacjenta nie warto więc czekać z pozwem. Szerzej piszę o tym w artykule „Śmierć pacjenta w szpitalu. Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla rodziny”.
Co wstrzymuje lub przerywa bieg przedawnienia
Przerwanie oznacza, że po zakończeniu danej czynności termin biegnie od początku (art. 124 k.c.). Zawieszenie oznacza, że przez pewien czas termin nie biegnie, a potem biegnie dalej. W sprawach medycznych znaczenie mają przede wszystkim cztery sytuacje.
- Zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi szpitala. Przerywa bieg przedawnienia. Termin biegnie na nowo od dnia, w którym pacjent otrzymał na piśmie decyzję ubezpieczyciela o przyznaniu albo odmowie świadczenia (art. 819 § 4 k.c.).
- Pozew i inne czynności przed sądem podjęte bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia. Przerywają bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.).
- Zawezwanie do próby ugodowej. Po zmianie przepisów z 2021 r. nie przerywa już przedawnienia, tylko je zawiesza na czas postępowania pojednawczego (art. 121 pkt 6 k.c.).
- Wniosek do Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych. Przez czas trwania postępowania bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu (art. 67w ust. 2 ustawy o prawach pacjenta).
Bieg przedawnienia przerywa też uznanie roszczenia przez szpital (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.). Czy konkretne pismo szpitala albo ubezpieczyciela jest uznaniem, trzeba ocenić indywidualnie.
Sam wniosek do Funduszu ma swój termin. Składa się go w ciągu roku od dowiedzenia się o szkodzie, nie później niż 3 lata od zdarzenia (art. 67t ust. 3 ustawy o prawach pacjenta). Różnice między Funduszem a pozwem opisuję w artykule „Fundusz Kompensacyjny czy pozew przeciwko szpitalowi”.
Co się dzieje po upływie terminu
Przedawnione roszczenie nie wygasa. Po upływie terminu szpital albo jego ubezpieczyciel może jednak uchylić się od zapłaty (art. 117 § 2 k.c.). Sąd bierze przedawnienie pod uwagę wtedy, gdy pozwany się na nie powoła.
W wyjątkowych sytuacjach sąd może uznać powołanie się na przedawnienie za nadużycie prawa (art. 5 k.c.). Sąd Najwyższy dopuścił takie rozwiązanie w sprawie, w której opóźnienie wynikało z tego, że rodzice byli skupieni na leczeniu ciężko chorego dziecka8. To jednak wyjątek, na którym nie można planować sprawy.
Czego nie robić
- Nie liczyć terminu od dnia zabiegu i nie rezygnować z góry. Często termin zaczął biec dużo później.
- Nie zakładać, że zawsze jest 20 lat. Termin dla przestępstwa nie zawsze działa wobec szpitala.
- Nie czekać na wynik sprawy karnej. Wniesienie aktu oskarżenia przeciwko lekarzowi nie przerywa biegu przedawnienia roszczeń cywilnych.
- Nie wyrzucać dokumentów z datami. Diagnoza w innym ośrodku albo wypis z reoperacji pozwalają wykazać, kiedy pacjent dowiedział się o szkodzie.
- Nie zwlekać do ostatnich tygodni. Przygotowanie zgłoszenia lub pozwu wymaga zebrania dokumentacji.
Kiedy zgłosić się do adwokata
Jak najszybciej po tym, gdy pojawi się podejrzenie, że skutki leczenia mogą wynikać z błędu. Zwłaszcza wtedy, gdy od zabiegu minęło już kilka lat. Na podstawie dokumentacji ustalę, od kiedy biegnie termin, czy nie upłynął i jak go skutecznie przerwać. Więcej o sprawach pacjentów, które prowadzę, piszę na stronie „Błędy medyczne”.
Najczęstsze pytania
Co do zasady 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej (art. 442¹ § 1 k.c.). Gdy błąd był przestępstwem, termin wynosi 20 lat od jego popełnienia (art. 442¹ § 2 k.c.).
Nie. Liczy się od chwili, w której pacjent z wiarygodnego źródła dowiedział się o szkodzie i o tym, kto za nią odpowiada. Często jest to dużo później niż dzień zabiegu.
Niekoniecznie. Przy szkodzie na zdrowiu przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej (art. 442¹ § 3 k.c.).
Tak. Przerywa bieg przedawnienia, a termin biegnie na nowo od pisemnej odpowiedzi ubezpieczyciela (art. 819 § 4 k.c.).
Wstępna analiza sprawy i pierwsze spotkanie są bezpłatne. Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się z dokumentacją.
Gdy tylko pojawi się podejrzenie, że skutki leczenia wynikają z błędu, a zwłaszcza gdy od zabiegu minęło kilka lat.
Nie wiedzą Państwo, czy na pozew nie jest już za późno?
Proszę opisać przebieg leczenia i podać daty, które Państwo znają. Bezpłatnie ocenię, od kiedy biegnie termin i czy roszczenie można jeszcze dochodzić.
Przypisy
- Wyrok SN z 12 maja 2011 r., III CSK 236/10, OSP 2012, nr 11, poz. 107, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 678 ↑
- Wyrok SA w Gdańsku z 26 lipca 2000 r., I ACa 278/00, OSA 2002, nr 2, poz. 10, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 681 ↑
- Wyrok SN z 15 listopada 2007 r., II PK 62/07, za: M. Wałachowska, [w:] M. Fras, M. Habdas (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna (art. 353-534), Wolters Kluwer, Warszawa 2018, komentarz do art. 442¹ ↑
- Uchwała SN z 24 lutego 2009 r., III CZP 2/09, OSNC 2009, nr 12, poz. 168, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 676 ↑
- Wyrok SN z 11 lipca 2014 r., III CSK 193/13, OSNC-ZD 2015, nr 4, poz. 55, za: M. Wałachowska, [w:] M. Fras, M. Habdas (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna (art. 353-534), Wolters Kluwer, Warszawa 2018, komentarz do art. 442¹ ↑
- Wyrok SN z 20 lipca 2017 r., I PK 230/16, za: Kodeks cywilny. Orzecznictwo Aplikanta, wyd. 8, C.H. Beck, Warszawa 2020, s. 848 ↑
- Wyrok SN z 12 stycznia 2001 r., III CKN 1071/98, za: M. Wałachowska, [w:] M. Fras, M. Habdas (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna (art. 353-534), Wolters Kluwer, Warszawa 2018, komentarz do art. 442¹ ↑
- Wyrok SN z 16 listopada 2005 r., V CK 349/05, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 682 ↑
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795): art. 5, 117, 121, 123, 124, 442¹, 445, 446, 819, 822
- ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 581 ze zm.): art. 67t, 67w
- ustawa z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2459)
- Stan prawny na 25 października 2026 r.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę sprawy pacjentów i ich rodzin o odszkodowanie i zadośćuczynienie za błędy medyczne, w całym kraju.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl