Pozostawienie gazy, chusty albo narzędzia w ciele pacjenta po operacji nie jest powikłaniem, tylko zaniedbaniem zespołu operacyjnego, za które odpowiada szpital (art. 415 i 430 k.c.). Pacjent może żądać zadośćuczynienia, zwrotu kosztów leczenia i ponownej operacji, a przy trwałych skutkach także renty (art. 444 i 445 k.c.). W takich sprawach szpitalowi trudno się bronić, bo sam fakt pozostawienia ciała obcego świadczy o braku należytej staranności. Spór toczy się zwykle o skutki i wysokość kwot.
W pigułce
- Pozostawienie gazy lub narzędzia to nie powikłanie. Sąd Najwyższy od lat uznaje to za brak należytej staranności zespołu operacyjnego.
- Pacjent nie musi wykazywać, kto zawinił. Szpital odpowiada za cały zespół, także za złą organizację pracy na sali operacyjnej (art. 430 k.c.).
- Fakt pozostawienia ciała obcego działa jak domniemanie niedbalstwa. To szpital musi wykazać, że do zaniedbania nie doszło z jego winy.
- Instrumentariuszka nie zwalnia operatora. Za sprawdzenie pola operacyjnego przed zamknięciem rany odpowiada także lekarz operujący.
- Ryzyko, na które zgadza się pacjent, nie obejmuje zaszytej gazy. Zgoda na operację nie zwalnia szpitala z odpowiedzialności.
- Zadośćuczynienie należy się także wtedy, gdy ciało obce nie dawało objawów. Sam stan zagrożenia dla zdrowia jest krzywdą.
- Kwoty zależą od skutków. Sądy zasądzały od kilkudziesięciu tysięcy złotych do 350 000 zł przy ciężkich powikłaniach.
- Termin to 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej. Przy szkodzie na osobie nie skraca go 10-letni limit liczony od zdarzenia.
Dlaczego to nie jest powikłanie
Przykład. Kilka miesięcy po operacji brzucha pacjentka ma bóle i gorączkę. Kolejne leczenie nie pomaga. Dopiero tomografia pokazuje w jamie brzusznej chustę chirurgiczną, którą trzeba usunąć w czasie drugiej operacji.
Powikłanie to niepożądany skutek, który może wystąpić mimo prawidłowo wykonanego zabiegu. Pozostawienie ciała obcego do tej kategorii nie należy. Sąd Najwyższy już w latach sześćdziesiątych przyjął, że pozostawienie w zaszytej ranie środków opatrunkowych nie jest błędem sztuki lekarskiej, lecz niedopełnieniem należytej staranności przez operatora i ordynatora1.
Pacjent zgadza się na ryzyko związane z operacją, ale tylko na takie, które mieści się w granicach sztuki lekarskiej. Sąd Najwyższy wprost odrzucił pogląd, że ryzyko akceptowane przez pacjenta obejmuje pozostawienie w polu operacyjnym narzędzi, serwet czy jakichkolwiek innych przedmiotów2.
Ciało obce zostawia się czasem celowo. Przy ciężkich urazach wątroby chirurg może założyć chusty, aby zatamować krwawienie, i usunąć je w ciągu 48 godzin w czasie kolejnej operacji3. Taka decyzja powinna być opisana w dokumentacji. Zapomniana chusta to coś zupełnie innego.
Domniemanie niedbalstwa. Co musi udowodnić pacjent
W większości spraw o błędy medyczne najtrudniejszy jest dowód winy. Tutaj jest inaczej. Sąd może uznać fakt za ustalony, jeżeli wynika on z innych ustalonych faktów (art. 231 k.p.c., domniemanie faktyczne).
Pozostawienie ciał obcych w polu operacyjnym (tamponów, chust, gazików, narzędzi chirurgicznych itp.) powinno się traktować jako domniemanie niedbalstwa lekarza (art. 231 k.p.c.)4.
Pacjent musi więc wykazać przede wszystkim, że ciało obce zostało w jego ciele w czasie konkretnej operacji, oraz jakie były tego skutki. Najważniejsze dowody to opis reoperacji, wynik badania obrazowego, protokół usunięcia przedmiotu i dokumentacja pierwszego zabiegu. Jeżeli to możliwe, warto zabezpieczyć sam przedmiot albo jego dokumentację fotograficzną.
Kto odpowiada. Lekarz, instrumentariuszka, szpital
Liczenie chust, gazików i narzędzi należy zwykle do instrumentariuszki. Nie zwalnia to jednak lekarza operującego, który ma obowiązek sprawdzić pole operacyjne przed zamknięciem rany.
Nie zwolni lekarza operującego od odpowiedzialności fakt, że liczenie użytych tamponów, gazików czy narzędzi należy do obowiązków pielęgniarki (instrumentariuszki)5.
Pacjent nie musi rozstrzygać, kto z zespołu zawinił. Szpital odpowiada za wszystkich, którym powierzył wykonanie operacji (art. 430 k.c.), oraz za złą organizację pracy. Sąd Najwyższy uznał niezapewnienie pacjentowi bezpieczeństwa pobytu za winę organizacyjną szpitala6. Pozew kieruje się więc przeciwko szpitalowi, a często także bezpośrednio przeciwko jego ubezpieczycielowi OC (art. 822 § 4 k.c.).
Skutki dla zdrowia i wysokość zadośćuczynienia
Pozostawiony przedmiot może przez długi czas nie dawać objawów albo prowadzić do zakażenia, ropnia, przetoki i kolejnych operacji.
Czasami przyczyną powstania ropnia jest ciało obce pozostawione w tkankach7.
Kwota zadośćuczynienia zależy przede wszystkim od tego, co pacjent przeszedł. Liczą się dodatkowe operacje, czas leczenia, trwałe skutki i cierpienie psychiczne. Przykłady z orzecznictwa pokazują rozpiętość.
- Gazik w stawie łokciowym. Zakażenie, druga operacja i wydłużone o wiele miesięcy leczenie. Sąd Apelacyjny w Lublinie zasądził 30 000 zł, przy przyjęciu przyczynienia się poszkodowanego do pierwotnego urazu8.
- Dwie igły w sercu, wykryte po 13 latach. Przewlekła reakcja stresowa i przeciwwskazanie do rezonansu magnetycznego. Sąd Okręgowy we Wrocławiu zasądził 80 000 zł9.
- Chusta po pomostowaniu wieńcowym. Ropniak, przetoka, niezdolność do samodzielnej egzystencji i depresja. Sąd Apelacyjny w Krakowie podwyższył zadośćuczynienie do 350 000 zł10.
Zadośćuczynienie należy się także wtedy, gdy przedmiot nie wywołał jeszcze dolegliwości. Sąd Najwyższy uznał, że pozostawienie metalowego ciała obcego, które zagraża życiu lub zdrowiu, samo przez się uzasadnia zadośćuczynienie11. Pacjent żyje bowiem ze świadomością zagrożenia i często musi poddać się kolejnemu zabiegowi.
Oprócz zadośćuczynienia pacjent może żądać zwrotu kosztów leczenia, rehabilitacji i dojazdów, a przy trwałych skutkach renty (art. 444 k.c.). Więcej o kosztach leczenia piszę w artykule „Rehabilitacja po błędzie medycznym. Kto za nią płaci”.
Termin. Przedawnienie
Roszczenie przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym pacjent dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż 10 lat od zdarzenia (art. 442¹ § 1 k.c.). Przy szkodzie na osobie ten 10-letni limit nie skraca terminu. Przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 3 lat od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 3 k.c.). Roszczenia dziecka nie przedawnią się wcześniej niż 2 lata po uzyskaniu pełnoletności (art. 442¹ § 4 k.c.). W sprawach o ciało obce termin liczy się zwykle od dnia, w którym pacjent dowiedział się, że przedmiot pozostał w jego ciele. Sąd Okręgowy we Wrocławiu w sprawie igieł wykrytych po 13 latach nie uwzględnił zarzutu przedawnienia podniesionego przez szpital, uznając go za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego9. Więcej w artykule „Przedawnienie roszczeń za błąd medyczny”.
Fundusz Kompensacyjny czy pozew
Jeżeli operację wykonano w szpitalu w ramach NFZ, pacjent może złożyć wniosek o świadczenie z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych. Przy uszkodzeniu ciała świadczenie wynosi od 2 000 zł do 200 000 zł (art. 67s ust. 1 ustawy o prawach pacjenta). Przyjęcie świadczenia oznacza zrzeczenie się roszczeń o odszkodowanie, rentę i zadośćuczynienie za szkody ujawnione do dnia złożenia wniosku (art. 67zc ust. 2). Ponieważ w sprawach o ciało obce odpowiedzialność szpitala zwykle daje się wykazać, warto najpierw porównać Fundusz z drogą sądową. Różnice opisuję w artykule „Fundusz Kompensacyjny czy pozew przeciwko szpitalowi”.
Czego nie robić
- Nie zgadzać się na usunięcie przedmiotu bez dokumentacji. Opis reoperacji i wynik badania obrazowego to najważniejsze dowody.
- Nie zwlekać z kopią dokumentacji obu operacji. Także karty znieczulenia i protokołu operacyjnego.
- Nie podpisywać oświadczeń szpitala bez czytania. Zwłaszcza takich, które opisują zdarzenie jako powikłanie.
- Nie przyjmować pierwszej propozycji ubezpieczyciela. Więcej w artykule „Propozycja ugody od ubezpieczyciela. Przyjąć czy negocjować”.
Kiedy zgłosić się do adwokata
Najlepiej od razu po wykryciu ciała obcego, jeszcze przed reoperacją albo krótko po niej. Ocenię dokumentację obu zabiegów, wskażę, jakie dowody zabezpieczyć, i oszacuję roszczenia. Więcej o sprawach pacjentów, które prowadzę, piszę na stronie „Błędy medyczne”.
Najczęstsze pytania
Tak. Sądy od lat uznają to za brak należytej staranności zespołu operacyjnego, a nie za powikłanie, którego nie dało się uniknąć.
Szpital, który odpowiada za cały zespół operacyjny (art. 430 k.c.). Roszczenie można też skierować bezpośrednio do ubezpieczyciela OC szpitala (art. 822 § 4 k.c.).
Tak. Sąd Najwyższy uznał, że sam stan zagrożenia dla życia lub zdrowia uzasadnia zadośćuczynienie (wyrok SN z 25 lutego 1972 r., II CR 610/71).
To zależy od skutków. W orzecznictwie są kwoty od kilkudziesięciu tysięcy złotych do 350 000 zł przy ciężkich i trwałych powikłaniach.
Wstępna analiza sprawy i pierwsze spotkanie są bezpłatne. Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się z dokumentacją.
Od razu po wykryciu ciała obcego, najlepiej przed reoperacją albo krótko po niej, gdy łatwo zabezpieczyć dowody.
Po operacji w Państwa ciele zostało ciało obce?
Proszę opisać przebieg leczenia i przesłać dokumentację obu zabiegów. Bezpłatnie ocenię sprawę i wskażę, jakie roszczenia Państwu przysługują.
Przypisy
- Wyrok SN z 17 lutego 1967 r., I CR 435/66, OSNCP 1967, nr 10, poz. 177, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 368 ↑
- Wyrok SN z 9 grudnia 1970 r., II CR 556/70, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 368 ↑
- M.N. Opiłka, Urazy jamy brzusznej, [w:] D. Sieroń, M.N. Opiłka (red.), LEK last minute. Chirurgia, wyd. II, Edra Urban & Partner, Wrocław 2016, s. 33 ↑
- M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 366 ↑
- M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 369 ↑
- Wyrok SN z 10 lipca 1998 r., I CKN 786/97 ↑
- P. Porzycki, D. Dzierżanowska, Zakażenia bakteryjne, [w:] W. Noszczyk (red.), Chirurgia, t. 1, wyd. I (dodruk), Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, s. 210 ↑
- Wyrok SA w Lublinie z 16 grudnia 2003 r., I ACa 573/03, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 368-370 ↑
- Wyrok SO we Wrocławiu z 1999 r., I C 708/96, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 371-373 ↑
- Wyrok SA w Krakowie z 15 lutego 2017 r., I ACa 1326/16, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 378-383 ↑
- Wyrok SN z 25 lutego 1972 r., II CR 610/71, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 374-377 ↑
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795): art. 415, 430, 442¹, 444, 445, 822
- ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 468 ze zm.): art. 231
- ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 581 ze zm.): art. 6, 8, 67s, 67zc
- Stan prawny na 25 października 2026 r.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę sprawy pacjentów i ich rodzin o odszkodowanie i zadośćuczynienie za błędy medyczne, w całym kraju.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl