Niekorzystna opinia biegłego lekarza nie przesądza o przegranej w sprawie o błąd medyczny. Pacjent może zgłosić do niej zarzuty i domagać się jej uzupełnienia, ustnego wyjaśnienia albo opinii innego biegłego lub instytutu (art. 286 i 290 k.p.c.). Sąd musi dopuścić kolejną opinię, gdy dotychczasowa jest niepełna, wewnętrznie sprzeczna albo nieprzekonująca. Samo niezadowolenie z jej wniosków nie wystarcza. Potrzebna jest rzeczowa krytyka, oparta na dokumentacji leczenia i aktualnej wiedzy medycznej.
W pigułce
- W sprawie o błąd medyczny opinia biegłego zwykle przesądza o wyniku. Sąd nie ma wiedzy medycznej i nie może jej zastąpić własnym przekonaniem.
- Niekorzystna opinia nie zamyka sprawy. Można domagać się jej uzupełnienia, ustnego wyjaśnienia albo opinii innego biegłego (art. 286 k.p.c.).
- Samo niezadowolenie strony nie wystarcza. Potrzebna jest umotywowana krytyka opinii, wskazująca jej błędy i braki.
- Sąd nie może sam polemizować z biegłym. Gdy ma wątpliwości, powinien powołać innego biegłego.
- Przy dwóch sprzecznych opiniach sąd musi wyjaśnić sprzeczność. Nie może po prostu wybrać jednej z nich.
- W skomplikowanych sprawach liczy się opinia instytutu. Odmowa jej dopuszczenia może być istotnym błędem sądu (art. 290 k.p.c.).
- Opinia prywatna nie jest opinią biegłego. Może jednak skłonić sąd do zlecenia opinii uzupełniającej albo powołania nowego biegłego.
- Zastrzeżenia trzeba zgłaszać na bieżąco. Uchybienie, którego strona nie wytknęła w porę, trudno potem podnieść w apelacji (art. 162 k.p.c.).
Dlaczego opinia biegłego jest tak ważna
Przykład. Po dwóch latach procesu przychodzi opinia biegłego chirurga. Biegły pisze, że uszkodzenie nerwu było typowym powikłaniem, którego nie dało się uniknąć. Pacjent ma poczucie, że biegły nie przeczytał dokumentacji, bo pominął opis zabiegu, z którego wynika coś innego.
W sprawie o błąd medyczny sąd musi rozstrzygnąć kwestie, które wymagają wiadomości specjalnych. Czy lekarz postąpił zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, czy błąd miał wpływ na stan zdrowia i jakie są trwałe skutki. W takich wypadkach sąd wzywa biegłego (art. 278 § 1 k.p.c.). Sąd ocenia opinię jak każdy dowód, według własnego przekonania i po wszechstronnym rozważeniu materiału (art. 233 § 1 k.p.c.), ale nie może zastąpić wiedzy biegłego własną.
Sąd Najwyższy przyjął, że gdy sąd polemizuje z wnioskami biegłego w sferze wymagającej wiadomości specjalnych, bez zasięgnięcia opinii innego biegłego, narusza przepisy postępowania1. To działa w obie strony. Sąd nie odrzuci korzystnej opinii bez podstaw, ale też nie zignoruje niekorzystnej tylko dlatego, że strona się z nią nie zgadza.
Co wolno zrobić z niekorzystną opinią
Sąd może zażądać ustnego lub pisemnego uzupełnienia opinii lub jej wyjaśnienia, a także dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych (art. 286 k.p.c.). W praktyce pacjent ma do dyspozycji kilka dróg, które często łączy się ze sobą.
- Zarzuty do opinii. Pisemne wskazanie, czego biegły nie uwzględnił, gdzie jego wnioski nie wynikają z dokumentacji i w czym opinia jest niejasna.
- Wniosek o ustne wyjaśnienie opinii. Biegły odpowiada na pytania stron na rozprawie.
- Wniosek o opinię uzupełniającą. Biegły odnosi się na piśmie do zarzutów i do pominiętych okoliczności.
- Wniosek o opinię innego biegłego albo instytutu. Gdy dotychczasowa opinia jest nieprzekonująca albo wydał ją biegły innej specjalności niż wymaga sprawa.
- Wniosek o wyłączenie biegłego. Gdy istnieją okoliczności, które podważają jego bezstronność (art. 281 § 1 k.p.c.).
Opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie (art. 285 § 1 k.p.c.). Wnioski, które nie wynikają z jej treści albo z dokumentacji, są pierwszym obszarem, w którym sprawy się rozstrzygają. Drugim są pominięte okoliczności, na przykład wpisy z dokumentacji pielęgniarskiej czy wyniki badań, których biegły nie omówił.
Kiedy sąd musi powołać innego biegłego
Samo to, że opinia jest dla strony niekorzystna, nie wystarcza do zlecenia kolejnej. Sąd Najwyższy przyjął, że potrzeba dodatkowej opinii „nie może być wynikiem niezadowolenia strony z niekorzystnego dla niej wydźwięku konkluzji opinii, lecz musi być następstwem umotywowanej krytyki dotychczasowej opinii”2.
Gdy taka krytyka istnieje, sąd nie może jej pominąć. Orzecznictwo wskazuje kilka typowych sytuacji.
- Dwie sprzeczne opinie. Przy dwóch rozbieżnych opiniach lekarskich sąd nie może oprzeć ustaleń na jednej z nich bez wyjaśnienia sprzeczności3.
- Biegły nie odpowiada na zarzuty. Gdy biegły zamiast pogłębić argumentację tylko powtarza swoje stanowisko, sąd powinien zasięgnąć opinii innego biegłego4.
- Sprawa nietypowa i skomplikowana. Oddalenie wniosku o opinię instytutu, na przykład zakładu medycyny sądowej, w takiej sprawie medycznej Sąd Najwyższy uznał za istotne uchybienie procesowe5.
Opinię instytutu naukowego lub naukowo-badawczego sąd może zlecić na podstawie art. 290 k.p.c. W opinii trzeba wskazać osoby, które przeprowadziły badanie i ją wydały.
Opinia prywatna. Ile jest warta
Pacjent może zlecić opinię lekarzowi, którego sam wybierze. Taka opinia nie jest jednak dowodem z opinii biegłego. Sąd Najwyższy traktuje ją jako dokument prywatny, czyli wyjaśnienie stanowiska strony, wsparte wiedzą specjalisty6.
Nie oznacza to, że jest bezużyteczna. Argumenty opinii prywatnej mogą uzasadniać dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej albo opinii innego biegłego. Tylko biegli, a nie sąd, mają wiedzę, aby się do nich miarodajnie odnieść7. Dobrze przygotowana opinia prywatna pomaga więc przekształcić niezadowolenie z opinii w umotywowaną krytykę, której sąd nie może pominąć.
Co to oznacza w praktyce. Opinia prywatna ma sens wtedy, gdy wskazuje konkretne błędy opinii sądowej i opiera się na dokumentacji leczenia. Ogólne stwierdzenie, że „lekarz popełnił błąd”, niewiele zmieni.
Bezstronność biegłego
Strona może żądać wyłączenia biegłego z tych samych przyczyn, z jakich można żądać wyłączenia sędziego. Wniosek zgłoszony po rozpoczęciu czynności przez biegłego wymaga uprawdopodobnienia, że przyczyna powstała później albo nie była wcześniej znana (art. 281 § 1 k.p.c.). Biegłym nie powinien być lekarz, który leczył stronę, ani autor opinii prywatnej w tej samej sprawie8.
Niezadowolenie z wniosków opinii nie jest podstawą wyłączenia. Wniosek o wyłączenie ma sens wtedy, gdy istnieją konkretne okoliczności, na przykład wcześniejszy kontakt zawodowy biegłego z jedną ze stron.
Terminy i formalności
Zarzuty do opinii i wnioski dowodowe trzeba zgłaszać na bieżąco. Po zatwierdzeniu planu rozprawy twierdzenia i dowody zgłoszone później podlegają co do zasady pominięciu (art. 205¹² § 1 k.p.c.). Jeżeli sąd wyznaczy termin na ustosunkowanie się do opinii, trzeba go dotrzymać.
Ważna jest także reakcja na decyzje sądu. Jeżeli sąd oddali wniosek o kolejną opinię, strona może zgłosić zastrzeżenie do protokołu, najpóźniej na kolejnym posiedzeniu. Strona, którą reprezentuje adwokat, a która zastrzeżenia nie zgłosiła, traci prawo powoływania się na to uchybienie w dalszym toku postępowania (art. 162 § 1 i 2 k.p.c.). Bez zastrzeżenia trudniej skutecznie zarzucić to w apelacji.
Związek przyczynowy. Czego wymaga sąd
W sprawach medycznych biegły rzadko może stwierdzić z całkowitą pewnością, że bez błędu nie doszłoby do szkody. Sądy tego nie wymagają. Wystarcza wysoki stopień prawdopodobieństwa związku przyczynowego9. Opinia, która kończy się stwierdzeniem, że związku „nie można wykluczyć”, wymaga wyjaśnienia, jak wysokie jest to prawdopodobieństwo. Takie sformułowania powinny być w opiniach używane jedynie wyjątkowo10.
Podobne mechanizmy działają w sprawach drogowych. Opisuję je w artykule „Jak podważyć opinię biegłego w sprawie o wypadek drogowy”.
Czego nie robić
- Nie pisać zarzutów, które są tylko wyrazem niezadowolenia. Sąd je oddali.
- Nie przegapić terminu na ustosunkowanie się do opinii. Spóźnione zarzuty mogą zostać pominięte.
- Nie zakładać, że opinia prywatna wystarczy. To dokument prywatny, nie dowód z opinii biegłego.
- Nie milczeć, gdy sąd oddala wniosek o kolejnego biegłego. Zastrzeżenie do protokołu chroni możliwość podniesienia tego w apelacji.
- Nie kwestionować bezstronności biegłego bez konkretnych podstaw. Taki wniosek osłabia wiarygodność strony.
Kiedy zgłosić się do adwokata
Najlepiej przed wydaniem opinii, na etapie formułowania tezy dowodowej i wyboru specjalności biegłego. Wtedy najłatwiej zapobiec opinii, która nie odpowiada na kluczowe pytania sprawy. Jeżeli opinia już jest, liczy się czas, bo sąd może wyznaczyć krótki termin na zarzuty. Przeanalizuję opinię razem z dokumentacją leczenia i ocenię, czy i jak można ją skutecznie podważyć. Więcej o sprawach pacjentów, które prowadzę, piszę na stronie „Błędy medyczne”.
Najczęstsze pytania
Nie. Można zgłosić zarzuty i domagać się uzupełnienia opinii, jej ustnego wyjaśnienia albo opinii innego biegłego (art. 286 k.p.c.). Potrzebna jest jednak rzeczowa krytyka, a nie samo niezadowolenie.
Gdy opinia jest niepełna, niejasna, sprzeczna z inną opinią albo biegły nie odpowiada rzeczowo na zarzuty. Przy dwóch sprzecznych opiniach sąd musi wyjaśnić sprzeczność.
Nie. To dokument prywatny. Może jednak skłonić sąd do zlecenia opinii uzupełniającej albo powołania innego biegłego.
Tak. Sąd może zlecić opinię instytutu (art. 290 k.p.c.). W nietypowych i skomplikowanych sprawach medycznych odmowa może być istotnym uchybieniem.
Wstępna analiza sprawy i pierwsze spotkanie są bezpłatne. Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się z dokumentacją.
Przed wydaniem opinii albo od razu po jej doręczeniu, bo sąd może wyznaczyć krótki termin na zarzuty.
Otrzymali Państwo niekorzystną opinię biegłego?
Proszę przesłać opinię i dokumentację leczenia. Bezpłatnie ocenię, czy opinię można skutecznie zakwestionować i jakie kroki warto podjąć przed upływem terminu.
Przypisy
- Wyrok SN z 24 czerwca 2013 r., III PK 324/12, za: A. Klich, Dowód z opinii biegłego w postępowaniu cywilnym. Biegły lekarz, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2016 ↑
- Postanowienie SN z 20 sierpnia 2008 r., I UK 78/08, za: Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014 ↑
- Wyrok SN z 8 lutego 2002 r., II UKN 112/01, OSNP 2003, nr 23, poz. 580, za: Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014 ↑
- Wyrok SN z 10 lutego 2000 r., II UKN 399/99, OSNP 2001, nr 15, poz. 497, za: Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014 ↑
- Wyrok SN z 26 października 2011 r., III CSK 3/11, za: Ł. Błaszczak, Dowód z opinii biegłego, [w:] Ł. Błaszczak, K. Markiewicz, Dowody i postępowanie dowodowe w sprawach cywilnych. Komentarz praktyczny z orzecznictwem, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2014 ↑
- Wyrok SN z 21 sierpnia 2008 r., IV CSK 168/08, MoP 2008, nr 18, poz. 954, za: A. Klich, Dowód z opinii biegłego w postępowaniu cywilnym. Biegły lekarz, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2016 ↑
- Wyrok SA w Poznaniu z 22 stycznia 2016 r., I ACa 821/15, za: A. Malicka-Ochtera, [w:] T. Gardocka, D. Jagiełło (red.), Dowody w postępowaniach sądowych, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2018, rozdz. VII ↑
- A. Klich, Dowód z opinii biegłego w postępowaniu cywilnym. Biegły lekarz, wyd. 1, C.H. Beck, Warszawa 2016 ↑
- Wyrok SN z 10 lipca 1998 r., I CKN 786/97 ↑
- T. Jurek, Opiniowanie sądowo-lekarskie w przestępstwach przeciwko zdrowiu, Oficyna Wolters Kluwer, Warszawa 2010, s. 159 ↑
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 468 ze zm.): art. 162, 205¹², 233, 278, 281, 285, 286, 290
- Stan prawny na 25 października 2026 r.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę sprawy pacjentów i ich rodzin o odszkodowanie i zadośćuczynienie za błędy medyczne, w całym kraju.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl