Silny ból brzucha, nudności, gorączka. Pacjent jedzie na SOR, czeka kilka godzin, dostaje lek rozkurczowy i wraca do domu z rozpoznaniem niestrawności. Następnego dnia trafia na stół operacyjny z pękniętym wyrostkiem i zapaleniem otrzewnej. Tak może wyglądać nierozpoznane zapalenie wyrostka, czyli błąd diagnostyczny popełniony na SOR. Poniżej wyjaśniam, kiedy jest podstawą odszkodowania, co trzeba udowodnić i dlaczego wysokość zadośćuczynienia zależy od skutków zwłoki.
W pigułce
- Zapalenie wyrostka bywa trudne do rozpoznania. Typowe objawy występują tylko u części chorych, więc lekarz musi aktywnie wykluczyć tę chorobę.
- Czas ma znaczenie. Z upływem godzin rośnie ryzyko pęknięcia wyrostka i zapalenia otrzewnej.
- Błędem jest zwykle zaniechanie diagnostyki. Odesłanie do domu bez badań, bez obserwacji i bez konsultacji chirurgicznej.
- Odpowiedzialność obejmuje tylko skutki zwłoki. Sąd ocenia, co zmieniłoby wcześniejsze rozpoznanie.
- Wystarczy wysokie prawdopodobieństwo związku przyczynowego. Pewność nie jest wymagana.
- Szpital odpowiada także za organizację SOR. Nie trzeba wskazywać winnego lekarza.
- Kwoty zależą od skutków zwłoki. Gdy nie wykazano, że zwłoka spowodowała dalsze powikłania, zadośćuczynienie bywa niewielkie.
- Pacjent może żądać konsultacji innego lekarza. Odmowa musi zostać odnotowana w dokumentacji.
- Termin to 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej. Przy szkodzie na osobie nie skraca go 10-letni limit liczony od zdarzenia.
Odpowiedź w skrócie. Nierozpoznanie zapalenia wyrostka jest błędem, jeżeli lekarz nie przeprowadził diagnostyki wymaganej przy bólu brzucha, na przykład zaniechał badań, obserwacji albo konsultacji chirurgicznej. Szpital odpowiada wtedy za skutki opóźnienia (art. 415 i 430 k.c.). Pacjentowi przysługuje zadośćuczynienie, zwrot kosztów i renta (art. 444 i 445 k.c.), w zakresie, w jakim szkoda wynikła ze zwłoki.
Dlaczego zapalenie wyrostka bywa przeoczone
Zapalenie wyrostka robaczkowego jest najczęstszą przyczyną ostrego brzucha1. Mimo to nie zawsze daje typowe objawy. Położenie wyrostka bywa różne, a od niego zależy, gdzie i jak boli.
Typowy obraz kliniczny występuje jedynie u około 60% chorych1.
Nietypowy przebieg dotyczy najczęściej małych dzieci i osób starszych, u których większe jest ryzyko późnego rozpoznania i pęknięcia wyrostka. U kobiet w ciąży ból może mieć zupełnie inną lokalizację2.
Z punktu widzenia sprawy najważniejsze jest to, że choroba rozwija się szybko.
Po upływie 18 godzin znacznie zwiększa się ryzyko wystąpienia poważnych powikłań1.
Skoro obraz bywa nietypowy, lekarz nie może poprzestać na pierwszym wrażeniu. Jego zadaniem jest wykluczenie poważnej przyczyny bólu, zanim odeśle pacjenta do domu.
Kiedy nierozpoznanie to błąd lekarza
Pacjent ma prawo do świadczeń odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej, udzielanych z należytą starannością (art. 6 ust. 1 i art. 8 ustawy o prawach pacjenta). Samo błędne rozpoznanie nie przesądza jeszcze o winie. Błędem jest zaniechanie tego, co w danej sytuacji należało zrobić. Zarzuty wobec lekarza mogą dotyczyć kilku obszarów, a o tym, czy są zasadne, rozstrzyga biegły.
- Odesłanie do domu bez podstawowych badań. Bez badania brzucha, krwi i badań obrazowych, gdy objawy na to wskazywały.
- Brak konsultacji chirurgicznej. Ten zarzut sąd uznał za zasadny w sprawie opisanej niżej.
- Brak obserwacji. Odesłanie do domu mimo niejasnych objawów, bez ponownej oceny stanu pacjenta.
- Lekceważenie powrotu pacjenta. Druga wizyta z tymi samymi objawami to sygnał, że pierwsze rozpoznanie mogło być błędne.
Sąd Okręgowy w Łodzi uznał za błąd sytuację, w której na SOR nie rozpoznano zapalenia wyrostka, a pacjent nie otrzymał konsultacji chirurgicznej. Zasądził jednak tylko 4 000 zł, bo nie wykazano związku przyczynowego między zwłoką a dalszymi powikłaniami3. Ta sprawa dobrze pokazuje, że w sporach o błędy diagnostyczne rozstrzyga nie samo przeoczenie, lecz jego skutki.
Pacjent albo jego bliscy mogą żądać, żeby lekarz zasięgnął opinii innego lekarza (art. 6 ust. 3 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta). Lekarz może odmówić, gdy uzna żądanie za bezzasadne, ale żądanie i odmowa muszą zostać odnotowane w dokumentacji (art. 6 ust. 4 i 5). Taki wpis ma później duże znaczenie dowodowe.
Co trzeba udowodnić
Pacjent wykazuje zaniedbanie, szkodę i związek przyczynowy między nimi (art. 415 i art. 361 § 1 k.c.). W sprawach o błędy diagnostyczne związek przyczynowy oznacza odpowiedź na pytanie, co zmieniłoby wcześniejsze rozpoznanie. Chodzi o to, czy wyrostek zostałby usunięty przed pęknięciem i czy udałoby się uniknąć zapalenia otrzewnej, kolejnych operacji i długiego leczenia.
Pewność nie jest potrzebna. Sąd Apelacyjny w Łodzi przyjął w sprawie spóźnionej reakcji szpitala, że wystarczy wysoki stopień prawdopodobieństwa związku przyczynowego4. Prawdopodobieństwo musi jednak być wysokie i wynikać z dowodów5.
Pacjent nie musi wskazywać, który lekarz zawinił. Szpital odpowiada także za złą organizację pracy SOR, na przykład za brak dostępu do chirurga. W sprawie zakażenia WZW typu B Sąd Najwyższy ocenił niezapewnienie pacjentowi bezpieczeństwa pobytu jako winę organizacyjną szpitala6.
Co decyduje o wyniku sprawy
- Karta z SOR. Godzina przyjęcia, opis objawów, wyniki badań i godzina wypisu.
- Czas od pierwszej wizyty do operacji. Na tym odcinku rozstrzyga się sprawa.
- Opis zmian w protokole operacyjnym. Pokazuje, czy wyrostek był już pęknięty i jak rozległe było zapalenie.
- Przebieg leczenia po operacji. Reoperacje, ropnie, pobyt na intensywnej terapii.
- Opinia biegłego chirurga. Ocenia, czy wcześniejsze rozpoznanie zmieniłoby przebieg choroby.
Ile wynosi odszkodowanie i zadośćuczynienie
Zadośćuczynienie ma wyrównać krzywdę wynikłą ze zwłoki, a nie z samej choroby. Gdy nie wykazano, że zwłoka spowodowała dalsze powikłania, kwota bywa niewielka, tak jak 4 000 zł w sprawie rozpoznanej przez Sąd Okręgowy w Łodzi3. Gdy zwłoka doprowadziła do zapalenia otrzewnej, kolejnych operacji i trwałych skutków, kwota rośnie. Sąd nie ustala jej mechanicznie7.
Oprócz zadośćuczynienia (art. 445 § 1 k.c.) pacjent może żądać zwrotu kosztów leczenia, opieki i dojazdów (art. 444 § 1 k.c.) oraz renty, jeżeli utracił zdolność do pracy albo zwiększyły się jego potrzeby (art. 444 § 2 k.c.). Roszczenia można kierować także bezpośrednio do ubezpieczyciela OC szpitala (art. 822 § 4 k.c.). Propozycja ubezpieczyciela może być niższa niż kwoty zasądzane przez sądy. Więcej piszę w artykule „Zaniżone zadośćuczynienie po wypadku”.
Fundusz Kompensacyjny czy pozew
Jeżeli do zdarzenia doszło w szpitalu, także na SOR, przy świadczeniach finansowanych przez NFZ, pacjent może złożyć wniosek o świadczenie kompensacyjne do Rzecznika Praw Pacjenta. Za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia świadczenie wynosi od 2 000 zł do 200 000 zł i podlega corocznej waloryzacji (art. 67s ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta). Przyjęcie świadczenia oznacza zrzeczenie się roszczeń za szkody ujawnione do dnia złożenia wniosku (art. 67zc ust. 2). Różnice opisuję w artykule „Fundusz Kompensacyjny czy pozew przeciwko szpitalowi”.
Termin. Przedawnienie roszczeń
Roszczenie przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym pacjent dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż 10 lat od zdarzenia (art. 442¹ § 1 k.c.). Przy szkodzie na osobie ten 10-letni limit nie skraca terminu. Przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 3 lat od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 3 k.c.). Roszczenia dziecka nie przedawnią się wcześniej niż 2 lata po uzyskaniu pełnoletności (art. 442¹ § 4 k.c.).
Czego nie robić
- Nie wyrzucać karty informacyjnej z SOR. To najważniejszy dokument w sprawie. Pacjent ma prawo dostępu do pełnej dokumentacji (art. 23 ustawy o prawach pacjenta).
- Nie odkładać spisania przebiegu wizyty. Godziny, nazwiska i słowa personelu szybko się zacierają.
- Nie zakładać, że sprawa jest przegrana, bo choroba i tak wymagała operacji. Liczy się różnica, jaką zrobiła zwłoka.
- Nie podpisywać ugody bez oceny skutków. Powikłania po zapaleniu otrzewnej potrafią ujawnić się później.
Kiedy zgłosić się do adwokata
Najlepiej po zakończeniu leczenia szpitalnego, gdy dostępna jest karta z SOR i protokół operacyjny. Ocenię, czy z dokumentacji wynika zaniechanie diagnostyki i czy zwłoka realnie pogorszyła przebieg choroby. Od tego zależy, czy sprawa jest warta prowadzenia. Więcej o sprawach pacjentów, które prowadzę, piszę na stronie „Błędy medyczne”.
Najczęstsze pytania
Może nim być, jeżeli lekarz zaniechał diagnostyki wymaganej przy bólu brzucha, na przykład badań, obserwacji albo konsultacji chirurgicznej. Samo błędne rozpoznanie przy prawidłowej diagnostyce nie przesądza o winie.
Tak, jeżeli odesłanie było błędem i doprowadziło do pogorszenia stanu zdrowia, na przykład do pęknięcia wyrostka i zapalenia otrzewnej. Wysokość zależy od skutków zwłoki.
Zależy od tego, co zmieniła zwłoka. Gdy nie wykazano związku z dalszymi powikłaniami, sąd zasądził 4 000 zł. Przy zapaleniu otrzewnej, reoperacjach i trwałych skutkach kwoty są wyższe.
Pacjent może żądać, żeby lekarz zasięgnął opinii innego lekarza. Lekarz może odmówić, ale żądanie i odmowa muszą zostać odnotowane w dokumentacji.
Wstępna analiza sprawy i pierwsze spotkanie są bezpłatne. Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się z dokumentacją.
Po zakończeniu leczenia szpitalnego, gdy dostępna jest karta z SOR i protokół operacyjny, a przed jakąkolwiek ugodą lub wnioskiem do Funduszu.
Odesłano Państwa z SOR, a potem okazało się, że to wyrostek?
Proszę opisać przebieg wizyt i przesłać dokumentację, którą Państwo mają, zwłaszcza kartę z SOR i kartę informacyjną z oddziału. Bezpłatnie ocenię, czy zwłoka może być podstawą odszkodowania.
Przypisy
- M.N. Opiłka, LEK last minute. Chirurgia, red. nauk. D. Sieroń, M.N. Opiłka, wyd. II, Edra Urban & Partner, Wrocław 2016, s. 71 ↑
- M.N. Opiłka, LEK last minute. Chirurgia, red. nauk. D. Sieroń, M.N. Opiłka, wyd. II, Edra Urban & Partner, Wrocław 2016, s. 72 ↑
- Wyrok SO w Łodzi z 14 marca 2014 r., III Ca 904/13 ↑
- Wyrok SA w Łodzi z 6 grudnia 2017 r., I ACa 1382/16 ↑
- Wyrok SA w Katowicach z 7 listopada 2017 r., V ACa 514/16 ↑
- Wyrok SN z 10 lipca 1998 r., I CKN 786/97 ↑
- Wyrok SA w Lublinie z 10 kwietnia 2013 r., I ACa 2/13 ↑
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795): art. 361, 415, 430, 442¹, 444, 445, 822
- ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 581 ze zm.): art. 6, 8, 23, 67s, 67zc
- Stan prawny na 5 października 2026 r.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę sprawy pacjentów i ich rodzin o odszkodowanie i zadośćuczynienie za błędy medyczne, w całym kraju.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl