Po operacji kolana stopa opada i nie da się jej unieść. Po zabiegu na ramieniu ręka zwisa w nadgarstku. Po założeniu gipsu drętwieją palce, a po zdjęciu opatrunku czucie nie wraca. Lekarz mówi o powikłaniu. Pacjent pyta, czy to było nieuniknione. Poniżej wyjaśniam, kiedy uszkodzenie nerwu podczas operacji lub zabiegu jest błędem lekarza, jaką rolę gra zgoda pacjenta i jakie roszczenia przysługują.
W pigułce
- Uszkodzenie nerwu w czasie zabiegu bywa powikłaniem, ale bywa też błędem. Rozstrzyga to, czy operator zachował należytą staranność.
- Nerw może zostać uszkodzony nie tylko skalpelem. Do uszkodzenia może dojść także przez ucisk, na przykład zbyt ciasnym opatrunkiem gipsowym.
- Rokowanie zależy od rodzaju uszkodzenia. Przy przerwaniu nerwu powrót funkcji jest niepewny.
- Znaczenie ma także reakcja po zabiegu. Liczy się, czy objawy zauważono i czy pacjenta skierowano na badania i leczenie.
- Pacjent powinien wiedzieć o ryzyku przed zabiegiem. Brak takiej informacji to osobne naruszenie praw pacjenta.
- Szpital odpowiada za operatora i za organizację pracy. Roszczenia można kierować także do jego ubezpieczyciela OC.
- Przysługuje zadośćuczynienie, zwrot kosztów i renta. Gdy uszkodzenie jest ciężkie, trwałe i uniemożliwia więź rodzinną, zadośćuczynienia mogą żądać także najbliżsi.
- Termin to 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej. Przy szkodzie na osobie nie skraca go 10-letni limit liczony od zdarzenia.
Odpowiedź w skrócie. Uszkodzenie nerwu może być podstawą odszkodowania, jeżeli wynika z niestaranności przy zabiegu, z ucisku, którego dało się uniknąć, albo ze spóźnionej reakcji na objawy po zabiegu. Osobnym naruszeniem jest brak informacji o ryzyku przed zabiegiem. Szpital odpowiada za lekarzy i organizację pracy (art. 415, 416 i 430 k.c.), a pacjentowi przysługuje zadośćuczynienie, zwrot kosztów i renta (art. 444 i 445 k.c.).
Jak dochodzi do uszkodzenia nerwu
Nerwy przebiegają w pobliżu kości, stawów i naczyń, czyli tam, gdzie operuje chirurg. Mogą zostać przecięte, naciągnięte, zgniecione albo uciśnięte. Nerw strzałkowy, który odpowiada za unoszenie stopy, może uszkodzić także ucisk przez zbyt ścisły opatrunek gipsowy1.
Przy złamaniach kości ramiennej istnieje ryzyko jatrogennego, czyli spowodowanego przez leczenie, uszkodzenia nerwu promieniowego. Dlatego lekarz musi zachować szczególną ostrożność.
Zawsze konieczna jest ocena funkcji nerwu promieniowego po urazie i nastawieniu. Nigdy nie wolno prowokować patologicznej ruchomości w złamanym miejscu (możliwość jatrogennego uszkodzenia nerwu promieniowego)2.
Rodzaj uszkodzenia a rokowanie
Uszkodzenie nerwu może mieć trzy stopnie1.
- Neuropraxis. Zaburzenie przewodnictwa przy zachowanej ciągłości włókien. Objawy ustępują po kilku dniach lub tygodniach.
- Axonotmesis. Przerwanie włókien nerwowych przy zachowanej osłonce. Powrót funkcji jest spontaniczny, ale powolny, trwa wiele miesięcy albo lat i często pozostawia trwałe upośledzenie.
- Neurotmesis. Uszkodzenie wszystkich elementów nerwu. Konieczne jest leczenie chirurgiczne, czyli zszycie albo przeszczep nerwu.
Przy najcięższym stopniu efektu leczenia nie da się przewidzieć.
Rokowanie jest zawsze niepewne1.
Dla sprawy ma to dwojakie znaczenie. Po pierwsze, rodzaj uszkodzenia pozwala ocenić, jak doszło do urazu nerwu. Po drugie, wyznacza rozmiar szkody i czas, po którym da się ją ocenić. Przy stłuczeniu nerwu brak poprawy po 2-3 miesiącach jest wskazaniem do rewizji operacyjnej, a w diagnostyce wskazane jest badanie przewodnictwa nerwowego i EMG3.
Powikłanie czy błąd lekarza
Pacjent ma prawo do świadczeń odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej, udzielanych z należytą starannością (art. 6 ust. 1 i art. 8 ustawy o prawach pacjenta). Uszkodzenie nerwu w miejscu, gdzie nerw przebiega w typowy sposób, a zabieg nie wymagał działania w jego bezpośrednim sąsiedztwie, budzi wątpliwości. Zarzuty wobec lekarza mogą dotyczyć kilku obszarów, a o ich zasadności rozstrzyga biegły.
- Technika zabiegu. Istotne jest, czy operator uwidocznił i chronił nerw tam, gdzie było to potrzebne.
- Opatrunek i unieruchomienie. Istotne jest, czy gips nie był zbyt ciasny i czy kontrolowano czucie i ruchy palców.
- Reakcja po zabiegu. Istotne jest, czy objawy zauważono i czy pacjent został skierowany na badania i leczenie we właściwym czasie.
Ocena wymaga porównania z opisem zabiegu. Wczesne rozpoznanie uszkodzenia nerwu bywa trudne, zwłaszcza przy rozległych obrażeniach i silnym bólu1. Tym bardziej liczy się dokumentacja badania neurologicznego przed zabiegiem i po nim.
Informacja o ryzyku i zgoda pacjenta
Pacjent ma prawo do przystępnej informacji o proponowanych metodach leczenia i dających się przewidzieć następstwach zabiegu (art. 9 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta). Zgodę na zabieg wyraża po uzyskaniu tej informacji (art. 16). Jeżeli ryzyko uszkodzenia nerwu było znane, a pacjent o nim nie usłyszał, jego zgoda nie była w pełni świadoma.
Zawinione naruszenie praw pacjenta pozwala sądowi przyznać odrębne zadośćuczynienie (art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta w zw. z art. 448 k.c.). To roszczenie istnieje niezależnie od tego, czy sam zabieg wykonano prawidłowo.
Kto odpowiada i co trzeba udowodnić
Za operatora, anestezjologa i personel odpowiada szpital (art. 430 k.c.), a za złą organizację pracy także na podstawie art. 415 i 416 k.c. Roszczenia można kierować również bezpośrednio do ubezpieczyciela OC (art. 822 § 4 k.c.). Pacjent wykazuje zaniedbanie, szkodę i związek przyczynowy między nimi (art. 415 i art. 361 § 1 k.c.).
Co decyduje o wyniku sprawy
- Protokół operacyjny. Opis przebiegu zabiegu, miejsca cięcia i ewentualnych trudności.
- Formularz zgody i notatki z rozmowy przed zabiegiem. Pokazują, czy ryzyko uszkodzenia nerwu zostało omówione.
- Dokumentacja badania neurologicznego przed zabiegiem i po nim. Pokazuje, kiedy pojawił się deficyt.
- Wyniki EMG i badania przewodnictwa. Określają rodzaj i rozległość uszkodzenia.
- Opinia biegłego. Ocenia, czy uszkodzenie wynikało z niestaranności i jakie są rokowania.
Odszkodowanie i zadośćuczynienie
Pacjentowi przysługuje zadośćuczynienie za krzywdę (art. 445 § 1 k.c.), zwrot wszystkich kosztów, w tym leczenia, operacji rekonstrukcyjnych, rehabilitacji, zaopatrzenia ortopedycznego i opieki (art. 444 § 1 k.c.), oraz renta, jeżeli utracił zdolność do pracy albo zwiększyły się jego potrzeby (art. 444 § 2 k.c.). Jeżeli w chwili wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, sąd może przyznać rentę tymczasową (art. 444 § 3 k.c.). Przy ciężkim i trwałym uszkodzeniu ciała, które uniemożliwia nawiązanie lub kontynuowanie więzi rodzinnej, zadośćuczynienia mogą żądać także najbliżsi członkowie rodziny (art. 446² k.c.).
Propozycja ubezpieczyciela może być niższa niż kwoty zasądzane przez sądy. Więcej piszę w artykule „Zaniżone zadośćuczynienie po wypadku”.
Fundusz Kompensacyjny czy pozew
Jeżeli zabieg wykonano w szpitalu w ramach NFZ, pacjent może złożyć wniosek o świadczenie kompensacyjne do Rzecznika Praw Pacjenta (art. 67q ustawy o prawach pacjenta). Za uszkodzenie ciała świadczenie wynosi od 2 000 zł do 200 000 zł i podlega corocznej waloryzacji (art. 67s ust. 1 pkt 2). Przyjęcie świadczenia oznacza zrzeczenie się roszczeń o odszkodowanie, rentę i zadośćuczynienie za szkody ujawnione do dnia złożenia wniosku (art. 67zc ust. 2). Przy uszkodzeniu nerwu skutki mogą ujawniać się stopniowo, więc moment złożenia wniosku ma duże znaczenie. Różnice opisuję w artykule „Fundusz Kompensacyjny czy pozew przeciwko szpitalowi”.
Termin. Przedawnienie roszczeń
Roszczenie przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym pacjent dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż 10 lat od zdarzenia (art. 442¹ § 1 k.c.). Przy szkodzie na osobie ten 10-letni limit nie skraca terminu. Przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 3 lat od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 3 k.c.). Roszczenia dziecka nie przedawnią się wcześniej niż 2 lata po uzyskaniu pełnoletności (art. 442¹ § 4 k.c.).
Czego nie robić
- Nie zwlekać z uzyskaniem kopii dokumentacji. Pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji (art. 23 ustawy o prawach pacjenta), w tym protokołu operacyjnego.
- Nie przerywać rehabilitacji. Zaniechanie zaleceń może zostać uznane za przyczynienie się do zwiększenia szkody (art. 362 k.c.).
- Nie podpisywać ugody, zanim znane będą rokowania. Powrót funkcji nerwu może trwać miesiące albo lata.
- Nie zakładać, że podpisana zgoda zamyka sprawę. Liczy się treść informacji przekazanej przed zabiegiem.
Kiedy zgłosić się do adwokata
Najlepiej po pierwszym badaniu EMG, gdy wiadomo, jaki nerw i w jakim stopniu został uszkodzony. Ocenię protokół operacyjny i formularz zgody oraz wskażę, czy sprawa ma podstawy. Więcej o sprawach pacjentów, które prowadzę, piszę na stronie „Błędy medyczne”.
Najczęstsze pytania
Nie zawsze. Uszkodzenie może być powikłaniem, którego nie dało się uniknąć. Błędem może być uszkodzenie wynikające z niestaranności przy zabiegu, ucisk, którego dało się uniknąć, albo spóźniona reakcja na objawy.
Tak, jeżeli opatrunek był zbyt ciasny, a personel nie kontrolował czucia i ruchów albo zlekceważył objawy. Zbyt ciasny gips jest jedną ze znanych przyczyn uszkodzenia nerwu strzałkowego.
Tak, sąd może je przyznać za zawinione naruszenie prawa do informacji (art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta w zw. z art. 448 k.c.), niezależnie od tego, czy zabieg wykonano prawidłowo.
Nie trzeba czekać na zakończenie leczenia, ale warto poznać rokowania. Gdy szkody nie da się jeszcze ustalić, sąd może przyznać rentę tymczasową. Trzeba pilnować terminu przedawnienia.
Wstępna analiza sprawy i pierwsze spotkanie są bezpłatne. Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się z dokumentacją.
Po pierwszym badaniu EMG, gdy wiadomo, jaki nerw został uszkodzony, a przed jakąkolwiek ugodą lub wnioskiem do Funduszu.
Po operacji albo zabiegu stracili Państwo czucie lub sprawność?
Proszę opisać przebieg leczenia i przesłać dokumentację, którą Państwo mają, zwłaszcza protokół operacyjny i wyniki EMG. Bezpłatnie ocenię, czy uszkodzenie nerwu może być podstawą odszkodowania.
Przypisy
- T.Sz. Gaździk, Uszkodzenia nerwów, [w:] T.Sz. Gaździk (red.), Ortopedia i traumatologia, t. 1, wyd. III uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, s. 157 ↑
- T.Sz. Gaździk, Uszkodzenia kończyny górnej, [w:] T.Sz. Gaździk (red.), Ortopedia i traumatologia, t. 1, wyd. III uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, s. 218 ↑
- T.Sz. Gaździk, Uszkodzenia nerwów, [w:] T.Sz. Gaździk (red.), Ortopedia i traumatologia, t. 1, wyd. III uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, s. 158 ↑
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795): art. 361, 362, 415, 416, 430, 442¹, 444, 445, 446², 448, 822
- ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 581 ze zm.): art. 4, 6, 8, 9, 16, 23, 67q, 67s, 67zc
- Stan prawny na 5 października 2026 r.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę sprawy pacjentów i ich rodzin o odszkodowanie i zadośćuczynienie za błędy medyczne, w całym kraju.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl