Za uraz dziecka przy porodzie odpowiada szpital, jeżeli lekarz lub położna nie dochowali należytej staranności, na przykład zbyt późno zakończyli poród albo nie reagowali na niepokojący zapis KTG. Dziecko może żądać zadośćuczynienia, zwrotu kosztów leczenia i renty, choć szkody doznało jeszcze przed urodzeniem (art. 446¹ k.c.). Rodzice mają własne roszczenia. Sam ciężki stan dziecka nie przesądza jednak o błędzie. Trzeba wykazać, że przy prawidłowo prowadzonym porodzie urazu najpewniej by nie było.
W pigułce
- Dziecko ma własne roszczenia za szkodę doznaną przed urodzeniem. Może ich dochodzić od chwili urodzenia (art. 446¹ k.c.), a w jego imieniu działają rodzice.
- Szpital odpowiada za lekarzy i położne. Rodzice nie muszą wskazywać, kto konkretnie zawinił (art. 430 k.c.).
- Najczęstsze zarzuty dotyczą nadzoru nad płodem. Chodzi o zapis KTG, zbyt późne cięcie cesarskie i nieprzygotowanie na poród dużego dziecka.
- Braki w dokumentacji porodu działają przeciwko szpitalowi. Sąd Najwyższy nie pozwala tłumaczyć ich na korzyść lekarza.
- Dziecko może żądać zadośćuczynienia, zwrotu kosztów i renty. Renta pokrywa stałe koszty opieki, leczenia i rehabilitacji.
- Rodzice mają też własne roszczenia. Sądy przyznają im zadośćuczynienie za cierpienie związane z kalectwem dziecka.
- Przy ciężkich urazach sądy zasądzają kwoty liczone w setkach tysięcy złotych. Zdarzają się wyroki powyżej miliona.
- Roszczenia dziecka nie przedawnią się wcześniej niż 2 lata po jego pełnoletności. Przepis chroni dziecko także wtedy, gdy rodzice zwlekają (art. 442¹ § 4 k.c.).
Kiedy uraz przy porodzie jest błędem medycznym
Przykład. Poród trwa wiele godzin. Zapis KTG od pewnego momentu jest niepokojący, ale personel czeka. Dziecko rodzi się w ciężkim stanie, z niską oceną w skali Apgar, a po kilku miesiącach lekarze rozpoznają mózgowe porażenie dziecięce.
Powikłania przy porodzie zdarzają się mimo prawidłowego postępowania i nie każde z nich jest podstawą odpowiedzialności szpitala. Błąd zachodzi wtedy, gdy personel postąpił wbrew aktualnej wiedzy medycznej albo bez należytej staranności, a uraz dziecka był tego skutkiem. W praktyce sprawy dotyczą kilku powtarzających się sytuacji.
- Niedotlenienie dziecka. Zbyt późna reakcja na zapis KTG albo spóźnione cięcie cesarskie. Skutkiem bywa mózgowe porażenie dziecięce i opóźnienie rozwoju.
- Dystocja barkowa. Po urodzeniu się główki barki dziecka się zatrzymują. Skutkiem bywa porażenie splotu ramiennego albo złamanie obojczyka.
- Nieprzygotowanie na poród dużego dziecka. Brak oceny masy płodu i proporcji do miednicy matki przed decyzją o porodzie siłami natury.
- Brak lekarza lub zespołu. Poród prowadzony bez nadzoru lekarza, opóźnienie operacji z braku anestezjologa albo neonatologa.
- Zaniedbania po porodzie. Spóźniona resuscytacja, nierozpoznane zakażenie albo niedopatrzenia na oddziale noworodkowym. Więcej o zakażeniach piszę w artykule „Zakażenie po operacji. Odszkodowanie i zadośćuczynienie od szpitala”.
Trzy typowe sprawy
Niedotlenienie i zapis KTG
KTG rejestruje czynność serca dziecka w czasie porodu. Zmiany w zapisie są dla położnej i lekarza sygnałem, że dziecku zaczyna brakować tlenu i poród trzeba przyspieszyć.
Deceleracje późne stanowią odzwierciedlenie narastającej niewydolności łożyska, szczególnie wtedy, gdy występują seryjnie1.
Dlatego w sprawach o niedotlenienie podstawowym materiałem jest zapis KTG i godziny kolejnych decyzji personelu. Sąd Apelacyjny w Lublinie uznał odpowiedzialność szpitala, w którym błędnie oceniono stan płodu na podstawie KTG i opóźniono zakończenie porodu2.
Dystocja barkowa i porażenie splotu ramiennego
Dystocja barkowa to sytuacja położnicza, w której w końcowej fazie porodu, po urodzeniu się główki płodu, dochodzi do zatrzymania postępu porodu wskutek braku możliwości urodzenia się barków płodu3.
Samo wystąpienie dystocji nie przesądza o błędzie. Liczy się, czy ryzyko było znane przed porodem i czy personel postąpił prawidłowo, gdy do niej doszło. Sąd Najwyższy przypisał odpowiedzialność szpitalowi, w którym zaniechano prognozy dystocji barkowej w badaniu USG, a dziecko doznało uszkodzenia splotu barkowego z 60-procentowym trwałym uszczerbkiem na zdrowiu4.
Spóźnione cięcie cesarskie
Gdy stan dziecka się pogarsza, liczą się minuty. Szpital odpowiada także za złą organizację pracy. W jednej ze spraw cięcie wykonano z opóźnieniem, bo na miejscu nie było anestezjologa. Sąd Apelacyjny w Gdańsku zasądził dla dziecka 500 000 zł zadośćuczynienia i rentę w wysokości 5 500 zł miesięcznie5.
Obowiązki personelu w czasie porodu
Punktem odniesienia jest standard organizacyjny opieki okołoporodowej. Określa on, co położna i lekarz muszą robić w czasie porodu, i pozwala porównać przebieg konkretnego porodu z wymaganiami.
- Ocena przy przyjęciu do porodu. Obejmuje położenie i szacowaną wielkość płodu oraz proporcje między płodem a miednicą matki.
- Kontrola tętna dziecka. W pierwszym okresie porodu osłuchuje się serce płodu co najmniej przez minutę co 15-30 minut. W sytuacjach wątpliwych konieczny jest co najmniej trzydziestominutowy zapis KTG.
- Drugi okres porodu. Co do zasady nie powinien przekroczyć dwóch godzin, a przy znieczuleniu regionalnym trzech godzin. Przy braku postępu nadzór przejmuje lekarz położnik.
- Dokumentacja. Personel zapisuje obserwacje z przebiegu porodu, w tym kartę obserwacji porodu, czyli partogram.
- Neonatolog na sali porodowej. Jest obecny przy porodzie zabiegowym i przy porodzie z ryzykiem niedotlenienia.
- Ocena noworodka. Obejmuje badanie gazometryczne krwi pępowinowej i ocenę w skali Apgar.
Dokumentacja porodu i dowody
Rodzice zwykle nie wiedzą, co działo się na sali porodowej, bo matka była skupiona na porodzie. Dlatego sprawa opiera się na dokumentacji. Należą do niej zapis KTG, partogram, historia choroby matki i dziecka, wynik gazometrii i ocena w skali Apgar. Kopię trzeba uzyskać jak najszybciej, w całości, łącznie z wydrukami KTG.
Niepełna dokumentacja nie zamyka sprawy. Sąd Najwyższy przyjął, że braki w dokumentacji medycznej nie mogą być interpretowane na korzyść lekarza ani szpitala. W tamtej sprawie dokumentacja nie odnotowała dystocji barkowej, mimo że dziecko doznało porażenia splotu ramiennego typu Erba6. Sąd okręgowy zasądził 200 000 zł zadośćuczynienia, rentę i ustalenie odpowiedzialności szpitala za przyszłe skutki urazu.
Związek między błędem a urazem ocenia biegły. W sprawach medycznych sąd nie wymaga pewności. Wystarcza wysokie prawdopodobieństwo, że przy prawidłowym postępowaniu uraz by nie powstał. Jak wygląda ten etap i co zrobić, gdy opinia jest niekorzystna, opisuję w artykule „Opinia biegłego lekarza w sprawie o błąd medyczny”.
Czego może żądać dziecko
Z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem (art. 446¹ k.c.). Ma więc te same roszczenia co każdy poszkodowany, którego zdrowie zostało naruszone. Do czasu pełnoletności występują w jego imieniu rodzice.
- Zadośćuczynienie za krzywdę (art. 445 § 1 k.c.). Wynagradza ból, kalectwo, utratę szans życiowych i zależność od innych przez całe życie.
- Zwrot kosztów (art. 444 § 1 k.c.). Obejmuje leczenie, rehabilitację, sprzęt, dojazdy i dostosowanie mieszkania. Sumy potrzebnej na koszty leczenia można żądać z góry. Więcej w artykule „Rehabilitacja po błędzie medycznym. Kto za nią płaci”.
- Renta (art. 444 § 2 k.c.). Przysługuje z powodu zwiększonych potrzeb, utraty zdolności do pracy i zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość.
- Ustalenie odpowiedzialności na przyszłość. Chroni dziecko przed skutkami urazu, które ujawnią się dopiero po latach.
Kwoty w tych sprawach należą do najwyższych w orzecznictwie. Sąd Apelacyjny w Lublinie zasądził dziecku z mózgowym porażeniem dziecięcym po niedotlenieniu 600 000 zł zadośćuczynienia i rentę 5 630 zł miesięcznie7. W innej sprawie zadośćuczynienie dla dziecka wyniosło 1 000 000 zł, a Sąd Najwyższy uznał, że późniejsza śmierć dziecka nie obniża tej kwoty8.
Roszczenia rodziców
Ciężkie kalectwo dziecka zmienia życie całej rodziny. Rodzice mogą żądać zadośćuczynienia za własne cierpienie, na podstawie przepisów o ochronie dóbr osobistych (art. 448 k.c.). Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie o zbyt późne zakończenie porodu kleszczami zasądził 1 200 000 zł dla dziecka, 300 000 zł dla matki i 200 000 zł dla ojca9.
Jeżeli dziecko zmarło, rodzicom przysługują roszczenia z art. 446 k.c. Opisuję je w artykule „Śmierć pacjenta w szpitalu. Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla rodziny”.
Fundusz Kompensacyjny czy pozew
Jeżeli poród odbył się w szpitalu w ramach NFZ, można złożyć wniosek o świadczenie z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych. Przy uszkodzeniu ciała świadczenie wynosi od 2 000 zł do 200 000 zł (art. 67s ust. 1 ustawy o prawach pacjenta). Przyjęcie świadczenia oznacza zrzeczenie się roszczeń o odszkodowanie, rentę i zadośćuczynienie za szkody ujawnione do dnia złożenia wniosku (art. 67zc ust. 2). Przy ciężkim urazie okołoporodowym, wymagającym opieki przez całe życie, ta kwota pokrywa zwykle tylko niewielką część szkody. Różnice opisuję w artykule „Fundusz Kompensacyjny czy pozew przeciwko szpitalowi”.
Termin. Przedawnienie roszczeń dziecka
Roszczenia dziecka są chronione szczególnie. Przedawnienie roszczeń małoletniego o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem dwóch lat od uzyskania przez niego pełnoletności (art. 442¹ § 4 k.c.). Własne roszczenia rodziców podlegają jednak zwykłym terminom. Szczegóły opisuję w artykule „Przedawnienie roszczeń za błąd medyczny”.
Czekanie rzadko się opłaca. Z każdym rokiem trudniej o świadków, a rodzina przez ten czas sama ponosi koszty rehabilitacji, które mogłaby pokrywać renta.
Czego nie robić
- Nie zwlekać z kopią dokumentacji. Dotyczy to dokumentacji matki i dziecka, łącznie z zapisem KTG.
- Nie wyrzucać rachunków. Leczenie, rehabilitacja i dojazdy to koszty, których zwrotu można żądać.
- Nie zakładać, że ciężki stan dziecka to „los”. Ocena, czy był błąd, należy do lekarza biegłego, a nie do personelu oddziału.
- Nie składać wniosku do Funduszu bez porównania z drogą sądową. Przyjęcie świadczenia zamyka drogę do dalszych roszczeń za ujawnione szkody.
- Nie przyjmować ugody bez oceny przyszłych potrzeb dziecka. Więcej w artykule „Propozycja ugody od ubezpieczyciela. Przyjąć czy negocjować”.
Kiedy zgłosić się do adwokata
Najlepiej wtedy, gdy rodzice mają wątpliwości co do przebiegu porodu, a lekarze potwierdzili trwałe skutki dla zdrowia dziecka. Na początek wystarczy opis porodu i dokumentacja, którą Państwo mają. Ocenię, czy przebieg porodu wskazuje na zaniedbanie, jakie dokumenty trzeba uzupełnić i jakie roszczenia przysługują dziecku i rodzicom. Więcej o sprawach pacjentów, które prowadzę, piszę na stronie „Błędy medyczne”.
Najczęstsze pytania
Tak, jeżeli uraz był skutkiem zawinionego błędu lekarza lub położnej. Dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem (art. 446¹ k.c.), w tym zadośćuczynienia, zwrotu kosztów i renty.
Rodzice jako przedstawiciele ustawowi. Po osiągnięciu pełnoletności dziecko może dochodzić roszczeń samodzielnie.
Tak. Sądy przyznają rodzicom zadośćuczynienie za ich własne cierpienie związane z kalectwem dziecka, na podstawie przepisów o ochronie dóbr osobistych.
Przedawnienie roszczeń dziecka nie może skończyć się wcześniej niż dwa lata po uzyskaniu przez nie pełnoletności (art. 442¹ § 4 k.c.). Własne roszczenia rodziców przedawniają się według zwykłych zasad.
Wstępna analiza sprawy i pierwsze spotkanie są bezpłatne. Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się z dokumentacją.
Gdy rodzice mają wątpliwości co do przebiegu porodu, a lekarze potwierdzili trwałe skutki dla zdrowia dziecka. Warto to zrobić przed jakąkolwiek ugodą lub wnioskiem do Funduszu.
Dziecko doznało urazu przy porodzie?
Proszę opisać przebieg porodu i przesłać dokumentację, którą Państwo mają. Bezpłatnie ocenię, czy uraz mógł być skutkiem błędu i jakie roszczenia przysługują dziecku i rodzicom.
Przypisy
- J. Sikora, Ocena czynności serca płodu w czasie ciąży i porodu, [w:] G.H. Bręborowicz (red.), Położnictwo i ginekologia, t. 1, wyd. 2 uaktualnione i unowocześnione, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015, s. 507 ↑
- Wyrok SA w Lublinie z 21 lutego 2006 r., I ACa 69/06, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 472-475 ↑
- G.H. Bręborowicz, A.K. Bręborowicz, Operacje położnicze. Dystocja barkowa, [w:] G.H. Bręborowicz (red.), Położnictwo i ginekologia, t. 1, wyd. 2 uaktualnione i unowocześnione, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015, s. 451 ↑
- Wyrok SN z 13 grudnia 2007 r., I CSK 384/07, OSP 2009, nr 2, poz. 20, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne, wyd. IX uaktualnione i poszerzone, TNOiK „Dom Organizatora”, Toruń 2010, s. 400-401 ↑
- Wyrok SA w Gdańsku z 9 lipca 2015 r., I ACa 298/15, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 500-504 ↑
- Wyrok SN z 27 czerwca 2017 r., II CSK 69/17, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 172-176 ↑
- Wyrok SA w Lublinie z 10 listopada 2009 r., I ACa 523/09, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 467-471 ↑
- Wyrok SN z 24 marca 2011 r., I CSK 389/10, OSNC-ZD 2012, nr 1, poz. 22, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 461-466 ↑
- Wyrok SA w Warszawie z 18 stycznia 2016 r., VI ACa 1405/14, za: M. Nesterowicz, Prawo medyczne. Komentarze i glosy do orzeczeń sądowych, wyd. 4, Wolters Kluwer, Warszawa 2022, s. 667-672 ↑
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795): art. 415, 430, 442¹, 444, 445, 446¹, 448
- ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 581 ze zm.): art. 67s, 67zc
- rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1324), w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 23 października 2025 r. (Dz. U. z 2025 r. poz. 1525)
- Stan prawny na 25 października 2026 r.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę sprawy pacjentów i ich rodzin o odszkodowanie i zadośćuczynienie za błędy medyczne, w całym kraju.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl