Operacja biodra, kolana albo jamy brzusznej przebiegła bez komplikacji. Kilka dni później pojawia się duszność, kołatanie serca i ból w klatce piersiowej. Rozpoznanie to zatorowość płucna. Czasem kończy się intensywną terapią, czasem śmiercią pacjenta. Rodzina pyta wtedy, czy to był nieunikniony los, czy zaniedbanie. Poniżej wyjaśniam, kiedy za zatorowość płucną po operacji odpowiada szpital, co trzeba wykazać i jakie roszczenia mają pacjent oraz jego bliscy.
W pigułce
- Zatorowość płucna to znane powikłanie operacji i długiego unieruchomienia. Właśnie dlatego w literaturze medycznej opisano sposoby zapobiegania.
- Źródłem zatoru jest najczęściej zakrzep w żyłach kończyn dolnych. Zator często nie daje wcześniej objawów ostrzegawczych.
- Samo wystąpienie zatoru nie oznacza błędu. Liczy się, czy szpital ocenił ryzyko i zastosował profilaktykę.
- Drugie pole sporu to reakcja na objawy. Chodzi o duszność, przyspieszony oddech i ból w klatce piersiowej.
- Szpital odpowiada za personel i za organizację opieki. Pacjent nie musi wskazywać winnej osoby.
- Gdy pacjent zmarł, roszczenia ma rodzina. Może żądać zadośćuczynienia, odszkodowania, renty i zwrotu kosztów pogrzebu.
- Świadczenie z Funduszu Kompensacyjnego przy śmierci pacjenta to od 20 000 zł do 100 000 zł. Jego przyjęcie zamyka drogę do sądu w zakresie szkód ujawnionych do dnia złożenia wniosku.
- Termin to 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej. Przy szkodzie na osobie nie skraca go 10-letni limit liczony od zdarzenia.
Odpowiedź w skrócie. Zatorowość płucna po operacji może być podstawą odpowiedzialności szpitala, jeżeli personel nie zastosował profilaktyki przeciwzakrzepowej odpowiedniej do ryzyka albo zbyt późno zareagował na objawy. Szpital odpowiada za lekarzy i pielęgniarki (art. 430 k.c.) oraz za organizację opieki (art. 415 i 416 k.c.). Gdy pacjent zmarł, roszczenia przysługują najbliższej rodzinie (art. 446 k.c.).
Czym jest zatorowość płucna i skąd się bierze
Zator tętnicy płucnej powstaje wtedy, gdy skrzep krwi oderwie się od ściany żyły i zablokuje naczynie w płucach. W podręczniku ortopedii opisano jego źródło i to, co czyni go szczególnie niebezpiecznym.
Zakrzepica żył głębokich stanowi źródło zatorów tętnicy płucnej u około 90% chorych. U większości z nich (70%) wystąpienie zatoru nie jest poprzedzone żadnymi objawami zwiastującymi.
T.Sz. Gaździk, Zakrzepica żył głębokich i zator tętnicy płucnej, [w:] T.Sz. Gaździk (red.), Ortopedia i traumatologia, t. 1, wyd. III uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, s. 164
Ryzyko rośnie po operacjach i przy długim leżeniu. Wśród następstw długotrwałego leżenia wymieniono skłonność do zakrzepów żylnych, głównie w kończynach dolnych i miednicy mniejszej, co grozi zatorowością płuc (M. Jabłoński, M. Gorzelak, Rehabilitacja, [w:] T.Sz. Gaździk (red.), Ortopedia i traumatologia, t. 1, wyd. III uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, s. 57).
Profilaktyka. Na czym polega obowiązek szpitala
Skoro zator często nie daje objawów ostrzegawczych, kluczowe jest zapobieganie. W podręczniku chirurgii, w opisie leczenia chorych po urazach rdzenia kręgowego, wskazano sposoby zmniejszania ryzyka.
Ryzyko można zmniejszyć, podając heparynę drobnocząsteczkową, wykonując bierne ruchy kończynami dolnymi i stosując pończochy uciskowe.
T. Trojanowski, Urazy rdzenia kręgowego, [w:] W. Noszczyk (red.), Chirurgia, t. 1, wyd. I (dodruk), Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, s. 291
Także w opisie leczenia pooperacyjnego po endoprotezoplastyce u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów w podręczniku ortopedii wymieniono standardową profilaktykę antybiotykową i przeciwzakrzepową (P. Małdyk, Reumatoidalne zapalenie stawów, [w:] T.Sz. Gaździk (red.), Ortopedia i traumatologia, t. 2, wyd. III uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, s. 514). Pacjent ma prawo do świadczeń odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej, udzielanych z należytą starannością (art. 6 ust. 1 i art. 8 ustawy o prawach pacjenta). W sprawie o zatorowość pytanie brzmi więc, czy profilaktyka była dopasowana do ryzyka tego pacjenta i czy rzeczywiście ją stosowano.
Kiedy zatorowość płucna to zaniedbanie szpitala
Zator może wystąpić mimo prawidłowej profilaktyki. Wtedy jest powikłaniem, za które nikt nie odpowiada. Zarzuty wobec szpitala mogą dotyczyć kilku obszarów, a o ich zasadności rozstrzyga biegły.
- Brak oceny ryzyka zakrzepowego. Nie uwzględniono wieku, otyłości, wcześniejszej zakrzepicy, rodzaju operacji czy unieruchomienia.
- Brak profilaktyki albo profilaktyka niepełna. Leku nie zlecono, nie podawano go zakończono zbyt wcześnie albo nie zalecono jej kontynuacji po wypisie.
- Zbyt późne uruchomienie pacjenta. Długie leżenie bez ćwiczeń i bez innych metod zapobiegania.
- Lekceważenie objawów. Obrzęk i ból łydki, duszność, przyspieszony oddech, kołatanie serca potraktowano jako niegroźne.
- Zwłoka w diagnostyce i leczeniu. Badania i leczenie przeciwzakrzepowe wdrożono za późno.
Wśród objawów zatoru wymieniono między innymi duszność, przyspieszenie oddechu, częstoskurcz, ból zamostkowy, sinicę i wstrząs, a jako leczenie przy podejrzeniu zatoru między innymi podanie heparyny i tlenoterapię (T.Sz. Gaździk, Zakrzepica żył głębokich i zator tętnicy płucnej, [w:] T.Sz. Gaździk (red.), Ortopedia i traumatologia, t. 1, wyd. III uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, s. 164-165).
Pacjent ma też prawo do informacji o dających się przewidzieć następstwach leczenia (art. 9 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta). Przy wypisie powinien wiedzieć, czy i jak długo ma przyjmować lek przeciwzakrzepowy i z jakimi objawami ma natychmiast wrócić.
Co trzeba udowodnić
Pacjent albo rodzina wykazuje zaniedbanie, szkodę i związek przyczynowy między nimi (art. 415 i art. 361 § 1 k.c.). Szpital może się bronić tym, że zator wystąpiłby mimo profilaktyki. Dlatego najważniejsze jest ustalenie, co dokładnie zlecono, co podano i kiedy zareagowano na objawy. Pacjent nie musi wskazywać, który lekarz albo która pielęgniarka zawiniła.
Co decyduje o wyniku sprawy
- Karta zleceń lekarskich i karta podawania leków. Pokazują, czy profilaktykę zlecono i czy ją realizowano.
- Karta obserwacji i raporty pielęgniarskie. Godziny pierwszych objawów i reakcji personelu.
- Karta informacyjna z wypisu. Zalecenia dotyczące leków przeciwzakrzepowych.
- Dokumentacja z kwalifikacji do zabiegu. Choroby i czynniki ryzyka znane przed operacją.
- Wynik sekcji zwłok, jeżeli pacjent zmarł. Potwierdza przyczynę śmierci.
- Opinia biegłego. Ocenia, czy profilaktyka i reakcja na objawy były prawidłowe.
Roszczenia pacjenta
Pacjent, który przeżył zator, może żądać zadośćuczynienia za krzywdę (art. 445 § 1 k.c.), zwrotu kosztów leczenia, rehabilitacji i opieki (art. 444 § 1 k.c.) oraz renty, jeżeli utracił zdolność do pracy albo zwiększyły się jego potrzeby (art. 444 § 2 k.c.). Roszczenia można kierować także bezpośrednio do ubezpieczyciela OC szpitala (art. 822 § 4 k.c.).
Roszczenia rodziny po śmierci pacjenta
Gdy pacjent zmarł, roszczenia przysługują jego bliskim (art. 446 k.c.).
- Zwrot kosztów leczenia i pogrzebu dla osoby, która je poniosła (art. 446 § 1 k.c.).
- Renta dla osób, wobec których zmarły miał obowiązek alimentacyjny, na przykład dla dzieci (art. 446 § 2 k.c.).
- Odszkodowanie dla najbliższych członków rodziny, jeżeli wskutek śmierci znacznie pogorszyła się ich sytuacja życiowa (art. 446 § 3 k.c.).
- Zadośćuczynienie za krzywdę dla najbliższych członków rodziny (art. 446 § 4 k.c.).
Fundusz Kompensacyjny czy pozew
Jeżeli do zdarzenia doszło w szpitalu przy leczeniu finansowanym przez NFZ, można złożyć wniosek o świadczenie kompensacyjne do Rzecznika Praw Pacjenta (art. 67q ustawy o prawach pacjenta). Przy uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia świadczenie wynosi od 2 000 zł do 200 000 zł, a przy śmierci pacjenta od 20 000 zł do 100 000 zł na jednego wnioskodawcę. Kwoty podlegają corocznej waloryzacji (art. 67s ust. 1 i 2). Po śmierci pacjenta wniosek może złożyć między innymi krewny pierwszego stopnia, małżonek niepozostający w separacji i osoba pozostająca z pacjentem we wspólnym pożyciu (art. 67r ust. 2). Przyjęcie świadczenia oznacza zrzeczenie się roszczeń o odszkodowanie, rentę i zadośćuczynienie za szkody ujawnione do dnia złożenia wniosku (art. 67zc ust. 2). Różnice opisuję w artykule „Fundusz Kompensacyjny czy pozew przeciwko szpitalowi”.
Termin. Przedawnienie roszczeń
Roszczenie przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym pacjent dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż 10 lat od zdarzenia (art. 442¹ § 1 k.c.). Przy szkodzie na osobie ten 10-letni limit nie skraca terminu. Przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 3 lat od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 3 k.c.). Roszczenia dziecka nie przedawnią się wcześniej niż 2 lata po uzyskaniu pełnoletności (art. 442¹ § 4 k.c.).
Czego nie robić
- Nie zwlekać z uzyskaniem kopii dokumentacji. Pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji (art. 23 ustawy o prawach pacjenta), a po jego śmierci dokumentację udostępnia się także osobie bliskiej, chyba że sprzeciwi się temu inna osoba bliska albo pacjent za życia (art. 26 ust. 2). Najważniejsze są karty zleceń i podawania leków.
- Nie pomijać kwestii sekcji zwłok. Warto zapytać, czy została przeprowadzona. Bez niej przyczyna śmierci bywa później sporna.
- Nie podpisywać ugody bez oceny wszystkich roszczeń. Rodzina ma kilka odrębnych roszczeń.
- Nie składać wniosku do Funduszu bez porównania z drogą sądową. Przyjęcie świadczenia oznacza zrzeczenie się roszczeń.
Kiedy zgłosić się do adwokata
Najlepiej jak najszybciej, gdy dokumentacja jest kompletna, a personel i inni pacjenci pamiętają przebieg zdarzeń. Ocenię, czy z dokumentacji wynika brak profilaktyki albo spóźniona reakcja, i wskażę, czy korzystniejszy jest pozew, czy wniosek do Funduszu. Więcej o sprawach pacjentów i ich rodzin, które prowadzę, piszę na stronie „Błędy medyczne”.
Najczęstsze pytania
Nie zawsze. Zator może wystąpić mimo prawidłowej profilaktyki. Błędem może być brak profilaktyki odpowiedniej do ryzyka albo spóźniona reakcja na objawy.
Rodzina może żądać zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu, renty dla osób, wobec których zmarły miał obowiązek alimentacyjny, odszkodowania przy znacznym pogorszeniu sytuacji życiowej i zadośćuczynienia za krzywdę (art. 446 k.c.).
Przede wszystkim kartą zleceń i kartą podawania leków oraz opinią biegłego, który oceni, czy profilaktyka była dopasowana do ryzyka pacjenta.
Od 20 000 zł do 100 000 zł na jednego wnioskodawcę, z coroczną waloryzacją. Przyjęcie świadczenia oznacza zrzeczenie się roszczeń za szkody ujawnione do dnia złożenia wniosku.
Wstępna analiza sprawy i pierwsze spotkanie są bezpłatne. Wynagrodzenie za prowadzenie sprawy ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się z dokumentacją.
Jak najszybciej po zdarzeniu, gdy dokumentacja jest kompletna, a przed jakąkolwiek ugodą lub wnioskiem do Funduszu.
Zatorowość płucna po operacji w Państwa rodzinie?
Proszę opisać przebieg leczenia i przesłać dokumentację, którą Państwo mają. Bezpłatnie ocenię, czy szpital zastosował właściwą profilaktykę i czy można dochodzić roszczeń.
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795): art. 361, 415, 416, 430, 442¹, 444, 445, 446, 822
- ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 581 ze zm.): art. 6, 8, 9, 23, 26, 67q, 67r, 67s, 67zc
- Literatura medyczna: T.Sz. Gaździk, Zakrzepica żył głębokich i zator tętnicy płucnej, [w:] T.Sz. Gaździk (red.), Ortopedia i traumatologia, t. 1, wyd. III uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, s. 164-165; M. Jabłoński, M. Gorzelak, Rehabilitacja, [w:] T.Sz. Gaździk (red.), Ortopedia i traumatologia, t. 1, wyd. III uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, s. 57; P. Małdyk, Reumatoidalne zapalenie stawów, [w:] T.Sz. Gaździk (red.), Ortopedia i traumatologia, t. 2, wyd. III uaktualnione i rozszerzone, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, s. 514; T. Trojanowski, Urazy rdzenia kręgowego, [w:] W. Noszczyk (red.), Chirurgia, t. 1, wyd. I (dodruk), Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, s. 291
- Stan prawny na 4 października 2026 r.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę sprawy pacjentów i ich rodzin o odszkodowanie i zadośćuczynienie za błędy medyczne, w całym kraju.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl