Prawo autorskie

Naruszenie praw autorskich. Ktoś używa Państwa zdjęcia, tekstu albo projektu bez zgody

Twórca, którego utwór ktoś wykorzystał bez zgody, może żądać zaprzestania naruszeń, usunięcia ich skutków i zapłaty. Zamiast wykazywać szkodę, może domagać się kwoty odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia za licencję (art. 79 ust. 1 pr. aut.). O wyniku sprawy decydują zwykle dowody zebrane na samym początku, zanim naruszający usunie materiał.

Zakres spraw

Sytuacje, w których pomagam

Zdjęcie na cudzej stronie

Fotografia ze strony, portfolio albo mediów społecznościowych użyta przez inną firmę w reklamie, na stronie internetowej albo w sklepie.

Skopiowany tekst

Opisy produktów, artykuły albo treści ze strony przepisane przez konkurencję.

Projekt użyty poza umową

Logo, grafika albo projekt wykorzystane szerzej, niż przewidywała umowa, albo po jej zakończeniu.

Brak podpisu autora

Utwór opublikowany bez oznaczenia twórcy albo pod cudzym nazwiskiem.

Co jest naruszeniem praw autorskich

Naruszeniem jest korzystanie z utworu bez zgody uprawnionego i poza granicami, na które pozwala ustawa. Samo udostępnienie zdjęcia w internecie nie oznacza zgody na jego wykorzystanie przez innych. Ustawa pozwala na przytoczenie cudzego utworu w ramach prawa cytatu, ale tylko w zakresie uzasadnionym celami takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna albo nauczanie (art. 29 pr. aut.). Ozdobienie strony firmowej cudzą fotografią nie jest cytatem.

Ustawa pozwala też rozpowszechniać utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, ale nie do tego samego użytku (art. 33 pkt 1 pr. aut.). Każde korzystanie w granicach dozwolonego użytku wymaga podania imienia i nazwiska twórcy oraz źródła (art. 34 pr. aut.) i nie może naruszać normalnego korzystania z utworu ani godzić w słuszne interesy twórcy (art. 35 pr. aut.). Recenzja, w której pojawia się jedno zdjęcie z podpisem autora i krytycznym omówieniem, może być dozwolonym cytatem. Sklep, który tym samym zdjęciem ilustruje swoją ofertę, z cytatem nie ma nic wspólnego.

Naruszeniem jest także korzystanie z utworu po wygaśnięciu licencji albo szerzej, niż pozwala umowa. Jeżeli umowa nie określa czasu, licencja uprawnia do korzystania przez pięć lat i po tym okresie wygasa (art. 66 pr. aut.). Dawny klient, który po latach wciąż używa projektu, może więc korzystać z niego bez podstawy.

Odrębną sprawą są autorskie prawa osobiste, na przykład prawo do oznaczenia utworu nazwiskiem twórcy. Przy ich naruszeniu twórca może żądać zaniechania i usunięcia skutków, w tym publicznego oświadczenia, a przy naruszeniu zawinionym także zadośćuczynienia (art. 78 ust. 1 pr. aut.).

Czego można żądać

  • Zaniechania naruszania, czyli zaprzestania korzystania z utworu (art. 79 ust. 1 pkt 1 pr. aut.).
  • Usunięcia skutków naruszenia, na przykład usunięcia utworu ze strony albo wycofania materiałów (art. 79 ust. 1 pkt 2 pr. aut.).
  • Naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo zapłaty dwukrotności stosownego wynagrodzenia, czyli kwoty, jaką trzeba by zapłacić za zgodę na korzystanie z utworu (art. 79 ust. 1 pkt 3 pr. aut.).
  • Wydania korzyści, które naruszający uzyskał dzięki cudzemu utworowi (art. 79 ust. 1 pkt 4 pr. aut.).
  • Ogłoszenia oświadczenia albo wyroku w prasie lub publicznie (art. 79 ust. 2 pr. aut.).

Dwukrotność stosownego wynagrodzenia

To rozwiązanie zwalnia z obowiązku wykazywania szkody. Wystarczy ustalić, ile wynosiłoby wynagrodzenie za zgodę na takie korzystanie z utworu, jakie miało miejsce, i żądać dwukrotności tej kwoty. Ustawa przewidywała także trzykrotność przy naruszeniu zawinionym, ale w tym zakresie przepis utracił moc na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2015 r., SK 32/14. Wysokość stosownego wynagrodzenia trzeba wykazać, na przykład cennikiem licencji, wcześniejszymi umowami albo opinią.

Dowody przed sprawą

Naruszający często usuwa materiał zaraz po otrzymaniu wezwania. Dlatego najpierw trzeba utrwalić naruszenie, a dopiero potem pisać do drugiej strony. W sprawach o prawa autorskie sąd może też, na wniosek, zabezpieczyć środek dowodowy, nakazać jego wyjawienie albo wezwać do udzielenia informacji, na przykład o zakresie korzystania z utworu (art. 80 ust. 1 pr. aut.). Takie sprawy rozpoznaje się w postępowaniu w sprawach własności intelektualnej (art. 80 ust. 2 pr. aut.).

Dowodem naruszenia są zrzuty ekranu z datą i adresem strony, zapis całej strony w archiwum, a przy produktach z cudzą grafiką także zakup testowy. Dowodem autorstwa są pliki źródłowe, metadane i wcześniejsze publikacje z datą. Gdy naruszenie dotyczy oferty na platformie sprzedażowej, równolegle z wezwaniem warto skorzystać z procedury zgłaszania naruszeń, którą udostępnia platforma.

Wizerunek na zdjęciu

Jeżeli zdjęcie przedstawia osobę, poza prawami fotografa w grę wchodzi także jej wizerunek. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby przedstawionej, z wyjątkami między innymi dla osób powszechnie znanych w związku z pełnionymi funkcjami oraz dla osób stanowiących jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie albo krajobraz (art. 81 pr. aut.).

Kiedy naruszenie jest przestępstwem

Naruszenie praw autorskich może być także przestępstwem. Karze podlega między innymi ten, kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa cudzego utworu (art. 115 ust. 1 pr. aut.), oraz ten, kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom rozpowszechnia cudzy utwór (art. 116 ust. 1 pr. aut.). Jeżeli szkoda wynikła z przestępstwa, roszczenie o jej naprawienie przedawnia się z upływem dwudziestu lat od dnia jego popełnienia (art. 442¹ § 2 k.c.). Moim zdaniem w typowych sprawach skuteczniejsza jest droga cywilna, a zawiadomienie o przestępstwie warto rozważyć przy naruszeniach na dużą skalę.

Proszę opisać sprawę

Proszę przesłać link do naruszenia i krótko opisać, skąd pochodzi utwór. W ciągu jednego dnia roboczego odpowiem, czego można żądać i ile będzie kosztowało prowadzenie sprawy.

Opisz sprawę

Najważniejsze terminy

3 lata

Roszczenie o naprawienie szkody

Od dnia, w którym uprawniony dowiedział się albo mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej, nie później niż dziesięć lat od naruszenia.

art. 442¹ § 1 k.c.; wyrok SN, I CSK 633/10

6 lat

Pozostałe roszczenia

Na przykład o zaniechanie albo wydanie korzyści. Gdy roszczenie wiąże się z prowadzeniem działalności gospodarczej, termin wynosi trzy lata, a jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.

art. 118 k.c.

2×

Stosowne wynagrodzenie

Zapłata dwukrotności wynagrodzenia za licencję zamiast wykazywania szkody.

art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b pr. aut.

Jak prowadzę sprawę

01

Dowody

Utrwalam naruszenie i zbieram dowody autorstwa, zanim druga strona usunie materiał.

02

Wezwanie

Kieruję wezwanie z konkretnym żądaniem i kwotą wyliczoną według stawek licencji.

03

Sąd

Jeżeli wezwanie nie wystarczy, składam pozew, a przy potrzebie także wniosek o zabezpieczenie dowodów albo wezwanie do udzielenia informacji.

Pytania i odpowiedzi

Najczęstsze pytania

Od utrwalenia naruszenia, czyli zrzutów ekranu z adresem strony i datą, a najlepiej także zapisu całej strony. Trzeba też zebrać dowody autorstwa, na przykład plik oryginalny w pełnej rozdzielczości. Dopiero potem warto kierować wezwanie.

Można żądać dwukrotności stosownego wynagrodzenia za licencję albo naprawienia szkody wykazanej na zasadach ogólnych. Kwota zależy od sposobu i zakresu korzystania, czasu trwania naruszenia i tego, ile zwykle płaci się za taką licencję.

Nie. Usunięcie materiału kończy naruszenie, ale nie wygasza roszczenia o zapłatę za okres, w którym utwór był wykorzystywany.

Roszczenia z tytułu naruszenia autorskich praw majątkowych przedawniają się według ogólnego art. 118 k.c., a roszczenie o naprawienie szkody według art. 442¹ k.c. (wyrok SN, I CSK 633/10). Roszczenie o szkodę przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym uprawniony dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż dziesięć lat od naruszenia.

Wynagrodzenie ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się ze sprawą, i zapisuję je w umowie przed rozpoczęciem pracy. Klient zna koszt, zanim cokolwiek zleci.

Zaraz po zauważeniu naruszenia, zanim wyśle się jakąkolwiek wiadomość do naruszającego. Pierwsza wiadomość często przesądza o tym, czy uda się zabezpieczyć dowody.

Źródła

Podstawa prawna

  • Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 29, 33, 34, 35, 66, 78, 79, 80, 81, 115 i 116.
  • Kodeks cywilny, art. 118 i 442¹.
  • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2015 r., SK 32/14.
  • Wyrok Sądu Najwyższego, I CSK 633/10.

Wiedza prawna

Powiązane strony