Prawo autorskie

Umowa o przeniesienie praw autorskich i licencja. Zapłacili Państwo za projekt, a prawa nie przeszły

Zapłata za projekt nie oznacza, że prawa autorskie przeszły na zamawiającego. Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53 pr. aut.) i obejmuje tylko pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione (art. 41 ust. 2 pr. aut.). Gdy umowa nie mówi wyraźnie o przeniesieniu, uważa się, że twórca udzielił licencji (art. 65 pr. aut.).

Zakres spraw

Dla kogo przygotowuję i sprawdzam umowy

Firma zamawiająca logo albo stronę

Umowa z grafikiem, agencją albo software house, która daje firmie prawa do tego, za co płaci.

Twórca i freelancer

Umowa, która jasno określa, co klient może robić z utworem i za jakie wynagrodzenie.

Pracodawca

Prawa do utworów tworzonych przez pracowników i współpracowników na umowach cywilnoprawnych.

Spór o już podpisaną umowę

Ocena, co faktycznie przeszło na zamawiającego, i naprawa umowy, zanim pojawi się konflikt.

Przeniesienie praw a licencja

Przy przeniesieniu praw zamawiający staje się właścicielem autorskich praw majątkowych w zakresie wskazanych pól eksploatacji. Przy licencji twórca zachowuje prawa, a zamawiający dostaje tylko zgodę na korzystanie z utworu w określonym zakresie, miejscu i czasie (art. 67 ust. 1 pr. aut.). Licencja niewyłączna nie przeszkadza twórcy udzielać takiej samej zgody innym (art. 67 ust. 2 pr. aut.). Licencja wyłączna wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 67 ust. 5 pr. aut.).

Licencja ma też ograniczenia w czasie. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, uprawnia do korzystania przez pięć lat i po tym okresie wygasa (art. 66 pr. aut.). Licencję udzieloną na czas nieoznaczony twórca może wypowiedzieć z zachowaniem terminów umownych, a w ich braku na rok naprzód, na koniec roku kalendarzowego. Licencję na okres dłuższy niż pięć lat uważa się po upływie tego terminu za udzieloną na czas nieoznaczony (art. 68 pr. aut.). Moim zdaniem przy materiałach, które budują markę, takich jak logo, identyfikacja wizualna i strona internetowa, firma powinna nabyć prawa, a nie licencję. Przy materiałach do jednej kampanii licencja zwykle wystarczy i jest tańsza.

Najczęstsze błędy w umowach

  • Brak pól eksploatacji. Umowa obejmuje tylko pola wyraźnie w niej wymienione i tylko te, które były znane w chwili jej zawarcia (art. 41 ust. 2 i 4 pr. aut.).
  • Brak formy pisemnej. Przeniesienie praw ustalone mailem albo w zamówieniu bez podpisów jest nieważne (art. 53 pr. aut.).
  • Brak zgody na przeróbki. Nawet przy przeniesieniu całości praw twórca zachowuje wyłączne prawo zezwalania na wykonywanie zależnego prawa autorskiego, jeżeli umowa nie stanowi inaczej (art. 46 pr. aut.). Bez tego postanowienia odświeżenie logo albo rozbudowa programu może wymagać kolejnej zgody. Nabywca całości praw nie może też bez zgody twórcy czynić zmian w utworze, chyba że wymaga tego oczywista konieczność, a twórca nie miałby słusznej podstawy im się sprzeciwić (art. 49 ust. 2 pr. aut.).
  • Zrzeczenie się praw osobistych. Autorskie prawa osobiste, na przykład prawo do autorstwa i do oznaczenia utworu nazwiskiem, nie podlegają zrzeczeniu się ani zbyciu (art. 16 pr. aut.). Zapis o zrzeczeniu się tych praw jest nieskuteczny. Sposób oznaczania autorstwa trzeba ułożyć w umowie inaczej.
  • Umowa o wszystkie przyszłe utwory. Jest nieważna w części dotyczącej wszystkich utworów albo wszystkich utworów określonego rodzaju tego samego twórcy, które mają powstać w przyszłości (art. 41 ust. 3 pr. aut.).
  • Brak prawa do dalszego przeniesienia. Licencjobiorca nie może upoważnić innej osoby do korzystania z utworu, jeżeli umowa nie stanowi inaczej (art. 67 ust. 3 pr. aut.).

Plik to nie prawa

Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, przeniesienie własności egzemplarza utworu nie powoduje przejścia autorskich praw majątkowych, a przejście praw nie powoduje przeniesienia własności egzemplarza (art. 52 ust. 1 i 2 pr. aut.). Firma, która ma plik z logo, nie ma przez to praw do logo. Firma, która nabyła prawa, nie dostaje automatycznie plików otwartych ani kodu źródłowego. Jedno i drugie trzeba wpisać do umowy wprost, z formatem i terminem przekazania.

Kiedy prawa przechodzą na firmę

Umowa zobowiązująca do przeniesienia praw przenosi je na nabywcę z chwilą przyjęcia utworu, chyba że strony postanowiły inaczej (art. 64 pr. aut.). Jeżeli zamawiający w ciągu sześciu miesięcy od dostarczenia utworu nie zawiadomi twórcy o przyjęciu, nieprzyjęciu albo o zmianach, od których uzależnia przyjęcie, uważa się, że przyjął utwór bez zastrzeżeń. Strony mogą określić inny termin (art. 55 ust. 4 pr. aut.). Z chwilą przyjęcia wygasają roszczenia z tytułu usterek (art. 55 ust. 3 pr. aut.), dlatego odbiór trzeba opisać w umowie precyzyjnie.

Wynagrodzenie twórcy i obowiązki firmy

Jeżeli z umowy nie wynika, że przeniesienie praw albo licencja są nieodpłatne, twórcy przysługuje wynagrodzenie. Ma ono być godziwe i odpowiednie do zakresu udzielonego prawa, charakteru i zakresu korzystania oraz korzyści z korzystania z utworu (art. 43 pr. aut.). Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, twórcy należy się odrębne wynagrodzenie za każde pole eksploatacji (art. 45 pr. aut.), więc umowa powinna jasno mówić, co obejmuje uzgodniona kwota.

Podwyższenie wynagrodzenia. Gdy wynagrodzenie twórcy jest niewspółmiernie niskie w stosunku do korzyści nabywcy albo licencjobiorcy, twórca może żądać jego stosownego podwyższenia przez sąd (art. 44 ust. 1 pr. aut.).

Informacja o przychodach. Twórca ma prawo regularnie otrzymywać informację o przychodach z korzystania z utworu i o należnym mu wynagrodzeniu, nie rzadziej niż raz w roku i nie częściej niż raz na kwartał (art. 47¹ ust. 1 i 2 pr. aut.). Obowiązek ten nie powstaje między innymi wtedy, gdy wkład twórczy nie jest znaczący w stosunku do wykorzystywanej całości (art. 47¹ ust. 4 pr. aut.).

Wycofanie się twórcy. Twórca może odstąpić od umowy albo ją wypowiedzieć ze względu na swoje istotne interesy twórcze (art. 56 ust. 1 pr. aut.). Może to zrobić także wtedy, gdy nabywca zobowiązany do rozpowszechnienia utworu nie rozpowszechni go w terminie, po wyznaczeniu dodatkowego terminu nie krótszego niż sześć miesięcy (art. 57 pr. aut.).

Utwory pracowników

Pracodawca nabywa autorskie prawa majątkowe do utworu stworzonego przez pracownika w ramach obowiązków ze stosunku pracy, ale tylko w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron (art. 12 ust. 1 pr. aut.). Jeżeli w ciągu dwóch lat od przyjęcia utworu pracodawca nie przystąpi do jego rozpowszechniania, pracownik może wyznaczyć termin, po którym prawa wracają do niego, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 12 ust. 2 pr. aut.). Ta reguła nie dotyczy współpracowników na umowach cywilnoprawnych. Przy nich prawa przechodzą tylko na podstawie umowy spełniającej wymogi opisane wyżej.

Proszę opisać sprawę

Proszę przesłać projekt umowy albo opisać, co ma być przedmiotem zamówienia. W ciągu jednego dnia roboczego odpowiem, co trzeba w niej ustalić i ile będzie kosztowało jej przygotowanie.

Opisz sprawę

Najważniejsze zasady

Na piśmie

Forma umowy

Przeniesienie praw i licencja wyłączna wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności.

art. 53 i art. 67 ust. 5 pr. aut.

Pola

Zakres umowy

Umowa obejmuje tylko pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione i znane w chwili jej zawarcia.

art. 41 ust. 2 i 4 pr. aut.

5 lat

Licencja bez określonego czasu

Po tym okresie prawo z licencji wygasa, jeżeli umowa nie stanowi inaczej.

art. 66 pr. aut.

Jak prowadzę sprawę

01

Zakres

Ustalam, do czego firma będzie wykorzystywać utwór dziś i w przyszłości.

02

Umowa

Przygotowuję albo poprawiam umowę tak, żeby prawa i wynagrodzenie odpowiadały temu zakresowi.

03

Zabezpieczenie

Przy istniejących umowach przygotowuję aneksy, zanim brak praw stanie się problemem.

Pytania i odpowiedzi

Najczęstsze pytania

Nie automatycznie. Prawa przechodzą tylko na podstawie pisemnej umowy, która wymienia pola eksploatacji. Jeżeli takiej umowy nie ma, firma korzysta z logo na podstawie licencji, której zakres trzeba ustalić.

Tylko wtedy, gdy umowa daje zgodę na wykonywanie zależnego prawa autorskiego. Bez takiego postanowienia prawo zezwalania na przeróbki zostaje przy twórcy.

Trzeba ustalić, co faktycznie z niej wynika, i podpisać aneks albo nową umowę przenoszącą prawa. Lepiej zrobić to, zanim pojawi się spór albo potrzeba sprzedaży firmy czy znaku.

Nie. Przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Wystarczy dokument podpisany własnoręcznie przez strony albo wymiana dokumentów, z których każdy podpisała jedna ze stron (art. 78 § 1 k.c.). Równoważna jest forma elektroniczna z kwalifikowanym podpisem elektronicznym (art. 78¹ k.c.). Akceptacja oferty mailem ani podpis w aplikacji bez kwalifikowanego certyfikatu tego wymogu nie spełniają.

Może żądać przed sądem stosownego podwyższenia wynagrodzenia, jeżeli jest ono niewspółmiernie niskie w stosunku do korzyści firmy. Najlepszym zabezpieczeniem jest wynagrodzenie odpowiadające planowanemu zakresowi korzystania i opisanie tego zakresu w umowie.

Wynagrodzenie ustalam indywidualnie, po zapoznaniu się ze sprawą, i zapisuję je w umowie przed rozpoczęciem pracy. Klient zna koszt, zanim cokolwiek zleci.

Przed podpisaniem umowy i przed rozpoczęciem prac. Wtedy najłatwiej ustalić zakres praw i wynagrodzenie za nie.

Źródła

Podstawa prawna

  • Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, art. 12, 16, 41, 43, 44, 45, 46, 47¹, 49, 52, 53, 55, 56, 57, 64, 65, 66, 67 i 68.
  • Kodeks cywilny, art. 78 i 78¹.

Wiedza prawna

Powiązane strony