Wezwanie z urzędu skarbowego wygląda za każdym razem podobnie, a może oznaczać cztery różne sytuacje. Strona postępowania podatkowego, świadek w tym postępowaniu, świadek w sprawie karnej skarbowej i podejrzany mają inne obowiązki i inne prawa. Między tymi rolami da się przejść w trakcie jednej czynności.
W pigułce
- Wezwanie musi wskazywać, w jakiej sprawie, w jakim charakterze i w jakim celu organ wzywa. Wynika to z art. 159 § 1 Ordynacji podatkowej.
- Strona postępowania podatkowego może odmówić przesłuchania. Organ przesłuchuje ją tylko za jej zgodą, a wezwanie musi o tym informować.
- Świadek ma obowiązek stawić się i mówić prawdę. Podejrzany nie ma obowiązku składać wyjaśnień.
- Świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, gdy odpowiedź naraziłaby jego albo osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
- Zarzuty mogą paść w trakcie czynności. Na żądanie podejrzanego przesłuchanie następuje z udziałem obrońcy, ale jego niestawiennictwo nie wstrzymuje czynności.
- Czynny żal i korekta działają tylko przed organem. Po wszczęciu postępowania albo po rozpoczęciu kontroli zmierzającej do ujawnienia czynu są bezskuteczne.
- Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie trafia do Krajowego Rejestru Karnego. Jest jednak niedopuszczalne, gdy grozi kara ograniczenia albo pozbawienia wolności.
- Niestawiennictwo ma sankcje w obu trybach. W sprawie karnej skarbowej kara do 3000 zł i przymusowe doprowadzenie, w podatkowej kara porządkowa.
Co sprawdzić w samym wezwaniu
Organ podatkowy ma obowiązek wskazać, w jakiej sprawie, w jakim charakterze i w jakim celu wzywa, a także pouczyć o skutkach niezastosowania się do wezwania (art. 159 § 1 Ordynacji podatkowej). W sprawach karnych skarbowych stosuje się odpowiednio Kodeks postępowania karnego (art. 113 § 1 k.k.s.), a wezwanie opiera się na art. 129 k.p.k.
Nazwa i adres urzędu albo urzędu celno-skarbowego.
W jakiej sprawie organ wzywa. Sygnatura pokazuje, czy chodzi o postępowanie podatkowe, czy karne skarbowe.
Strona, świadek albo podejrzany, i po co. To najważniejsza informacja w całym piśmie.
Osobiście, przez pełnomocnika albo na piśmie.
Dzień, godzina i miejsce albo termin na odpowiedź.
Co grozi za niezastosowanie się do wezwania.
Stronę wzywaną na przesłuchanie wezwanie musi też poinformować, że może odmówić zgody na przesłuchanie i się nie stawić (art. 159 § 1a). W sprawie karnej skarbowej wezwanie opiera się na art. 129 k.p.k.
- Sygnatura i podstawa prawna. Pokazują, czy sprawa toczy się w trybie podatkowym, czy karnym skarbowym.
- Charakter, w jakim organ wzywa. Brak tego wskazania jest brakiem wezwania, a nie drobiazgiem.
- Czy pismo mówi o sprawie, czy o zarzutach. Wezwanie podejrzanego oznacza, że postanowienie o przedstawieniu zarzutów już zapadło albo zapadnie przy przesłuchaniu.
Jeżeli wezwanie nie precyzuje roli procesowej, warto ustalić ją z organem przed terminem. Jest to prostsze niż ustalanie jej w trakcie przesłuchania.
Cztery role, które wyglądają tak samo
Organ podatkowy może przesłuchać stronę tylko po wyrażeniu przez nią zgody. Do przesłuchania stosuje się przepisy o świadku, z wyłączeniem środków przymusu (art. 199 Ordynacji podatkowej).
Wezwanie strony na przesłuchanie musi informować o prawie odmowy zgody i o tym, że można się nie stawić (art. 159 § 1a). Strona może działać przez pełnomocnika, chyba że czynność wymaga osobistego działania (art. 138a § 1).
Organ może wezwać do złożenia zeznań, gdy jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej).
Odmówić zeznań w całości mogą tylko małżonek, wstępni, zstępni, rodzeństwo i powinowaci pierwszego stopnia strony oraz osoby w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Odmówić odpowiedzi na pytanie można, gdy odpowiedź naraziłaby świadka albo jego bliskich na odpowiedzialność karną albo karną skarbową (art. 196 § 1 i 2).
Za niestawiennictwo grozi kara porządkowa. Ustawa przewiduje do 2800 zł, a aktualną kwotę na dany rok ogłasza minister finansów. Na postanowienie o karze służy zażalenie (art. 262 Ordynacji podatkowej).
Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania (art. 177 § 1 k.p.k.).
Odmówić zeznań w całości może osoba najbliższa dla oskarżonego oraz świadek oskarżony w innej sprawie o współudział w tym samym czynie (art. 182 k.p.k.). Uchylić się od odpowiedzi na pytanie można, gdy odpowiedź naraziłaby świadka albo osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 183 § 1 k.p.k.).
Za niestawiennictwo grozi kara pieniężna do 3000 zł oraz zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie (art. 285 § 1 i 2 k.p.k.). Przy uporczywym uchylaniu się od zeznań możliwe jest aresztowanie do 30 dni (art. 287 § 2 k.p.k.).
Świadek może ustanowić pełnomocnika, jeżeli wymagają tego jego interesy. Organ może odmówić jego dopuszczenia (art. 87 § 2 i 3 k.p.k.).
Podejrzanym jest osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której postawiono zarzut przy przesłuchaniu w tym charakterze (art. 71 § 1 k.p.k.).
Podejrzany może odmówić składania wyjaśnień albo odpowiedzi na pytania bez podania powodów. Nie musi dowodzić niewinności ani dostarczać dowodów na swoją niekorzyść (art. 74 § 1 i art. 175 § 1 k.p.k.).
Przed pierwszym przesłuchaniem organ poucza go na piśmie o prawach, w tym o prawie do obrońcy (art. 300 § 1 k.p.k.), oraz o prawie złożenia wniosku o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności (art. 142 § 2 k.k.s.).
- Przesłuchanie
- tylko za zgodą strony, można odmówić i nie przyjść
- Prawda
- po zgodzie stosuje się przepisy o świadku
- Środki przymusu
- nie stosuje się
art. 159 § 1a i art. 199
- Stawiennictwo
- obowiązkowe
- Prawda
- obowiązek, pod groźbą odpowiedzialności za fałszywe zeznania
- Odmowa
- zeznań w całości tylko bliscy strony. Odpowiedzi na pytanie, gdy grozi odpowiedzialność karna albo karna skarbowa
- Niestawiennictwo
- kara porządkowa
art. 196 i 262
- Stawiennictwo
- obowiązkowe
- Prawda
- obowiązek, pod groźbą odpowiedzialności za fałszywe zeznania
- Odmowa
- zeznań w całości tylko osoba najbliższa. Odpowiedzi na pytanie, gdy grozi odpowiedzialność za przestępstwo skarbowe
- Niestawiennictwo
- kara do 3000 zł, przymusowe doprowadzenie
art. 177, 182, 183 i 285 k.p.k.
- Wyjaśnienia
- prawo, nie obowiązek. Można odmówić bez podania powodu
- Prawda
- brak odpowiedzialności za fałszywe zeznania
- Obrońca
- na żądanie przesłuchanie z jego udziałem
- Dodatkowo
- pouczenie o dobrowolnym poddaniu się odpowiedzialności
art. 74, 175, 300, 301 k.p.k., art. 142 § 2 k.k.s.
W sprawach karnych skarbowych stosuje się Kodeks postępowania karnego (art. 113 § 1 k.k.s.). Kolor od zielonego do czerwonego oznacza rosnące ryzyko dla wezwanego.
Uchylenie się od odpowiedzi rozwiązuje najtrudniejszą sytuację świadka, który sam może ponieść odpowiedzialność. Nie trzeba wybierać między nieprawdą a samooskarżeniem. Trzeba natomiast powołać się na to uprawnienie do protokołu, bo samo milczenie nie wystarcza.
Przejście ze świadka na podejrzanego
Możliwy jest taki przebieg. Organ wzywa osobę w charakterze świadka. Osoba przychodzi sama, bez obrońcy. W trakcie czynności organ ogłasza postanowienie o przedstawieniu zarzutów i przystępuje do przesłuchania w charakterze podejrzanego. Wyjaśnienia padają bez znajomości akt i bez przygotowania.
Postanowienie o przedstawieniu zarzutów wydaje się, gdy zebrane dane dostatecznie uzasadniają podejrzenie (art. 313 § 1 k.p.k.). Jeżeli organ miał taki materiał już wcześniej, a mimo to przesłuchiwał daną osobę jako świadka, warto to odnotować w protokole od razu.
Na żądanie podejrzanego przesłuchanie następuje z udziałem ustanowionego obrońcy. Niestawiennictwo obrońcy nie wstrzymuje jednak czynności (art. 301 k.p.k.). Dlatego podejrzany, który przyszedł sam, może odmówić wyjaśnień do czasu rozmowy z obrońcą i zapoznania się z podstawą zarzutów. Może też zażądać pisemnego uzasadnienia zarzutów, doręczanego w 14 dni (art. 313 § 3 k.p.k.).
Zeznania złożone jako świadek zostają w aktach także wtedy, gdy ta sama osoba później zostaje podejrzanym. Dlatego przygotowanie ma sens przed pierwszą czynnością, a nie po niej.
Czynny żal, korekta i dobrowolne poddanie się
Kodeks karny skarbowy daje kilka dróg wyjścia. Każda działa tylko do określonego momentu, dlatego kolejność ma znaczenie.
Zawiadomienie o czynie i zapłata całej należności w terminie wyznaczonym przez organ. Sprawca nie podlega karze. Bezskuteczne, gdy organ ma już udokumentowaną wiadomość albo zaczął kontrolę zmierzającą do ujawnienia czynu.
art. 16 k.k.s.
Skuteczna korekta i niezwłoczna zapłata uszczuplonej należności. Sprawca nie podlega karze. Nie działa po wszczęciu postępowania przygotowawczego.
art. 16a k.k.s.
Zapłata należności, co najmniej najniższej grzywny i kosztów. Wyrok nie trafia do Krajowego Rejestru Karnego. Niedopuszczalne, gdy grozi kara ograniczenia albo pozbawienia wolności.
art. 17, 18 § 2 i 142 k.k.s.
Zostają obrona w sądzie i wnioski o wymiar kary.
Nie podlega karze sprawca, który zawiadomił organ ścigania o czynie i ujawnił jego istotne okoliczności, pod warunkiem zapłaty całej uszczuplonej należności w terminie wyznaczonym przez organ.
Zawiadomienie jest bezskuteczne, gdy organ ma już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie albo rozpoczął czynność zmierzającą do jego ujawnienia, na przykład kontrolę albo przeszukanie (art. 16 § 5 k.k.s.).
Nie podlega karze sprawca, który złożył prawnie skuteczną korektę deklaracji albo księgi i niezwłocznie zapłacił uszczuploną należność.
Korekta nie działa, gdy przed jej złożeniem wszczęto postępowanie przygotowawcze albo ujawniono czyn w toku takiego postępowania (art. 16a § 3 k.k.s.).
Warunki są łączne. Zapłata całej wymagalnej należności, zapłata co najmniej najniższej grożącej grzywny, zgoda na obowiązkowy przepadek i zapłata zryczałtowanych kosztów (art. 17 § 1).
Instytucja jest niedopuszczalna, gdy przestępstwo skarbowe zagrożone jest karą ograniczenia albo pozbawienia wolności (art. 17 § 2).
Wniosek można złożyć do czasu wniesienia aktu oskarżenia (art. 142 § 1). Wyrok nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego (art. 18 § 2).
Zapłata oznacza przyjęcie kwoty uszczuplenia ustalonej przez organ. To zamyka spór o jej wysokość, dlatego decyzję podejmuje się po analizie ustaleń podatkowych.
Gdy zajęto rachunek firmy
Zablokowanie środków na rachunku może mieć różne podstawy, które na wyciągu wyglądają podobnie. Szef Krajowej Administracji Skarbowej może zażądać blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego na okres do 72 godzin (art. 119zv Ordynacji podatkowej). W sprawie karnej skarbowej możliwe jest zabezpieczenie majątkowe na mieniu osoby, której zarzucono przestępstwo (art. 291 § 1 k.p.k.).
Zabezpieczenie majątkowe wymaga uzasadnionej obawy, że bez niego wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione. Postanowienie określa kwotowo zakres zabezpieczenia, a na postanowienie przysługuje zażalenie w 7 dni od doręczenia (art. 293 § 2 i 3 oraz art. 460 k.p.k.). Ustalenie podstawy blokady jest pierwszą czynnością, bo od niej zależy tryb obrony.
Co zrobić po odebraniu wezwania
- Nie ignorować terminu. Niestawiennictwo grozi karą i przymusowym doprowadzeniem, a organ i tak przeprowadzi czynność.
- Ustalić rolę procesową i tryb postępowania na podstawie wezwania.
- Ocenić ryzyko własnej odpowiedzialności. Jeżeli pytania dotyczą rozliczeń prowadzonych przez osobę wezwaną, rola świadka może być przejściowa.
- Sprawdzić, czy czynny żal albo korekta są jeszcze skuteczne, zanim organ rozpocznie kolejne czynności.
- Zgłosić udział obrońcy albo pełnomocnika i zebrać dokumenty przed czynnością, a nie po niej.
Czego nie robić
Raz złożone zostają w aktach.
Uchylenie się od odpowiedzi trzeba zgłosić do protokołu.
Pisemne uzasadnienie zarzutów można uzyskać w 14 dni.
Po wszczęciu postępowania nie chroni przed karą, a stanowi przyznanie się do nieprawidłowości.
Uwagi zgłasza się przed podpisem.
Kiedy adwokat realnie coś zmienia
To jedyny moment, w którym da się przygotować do przesłuchania, a nie reagować na nie.
O skuteczności decyduje moment, a nie treść pisma.
Żądanie udziału obrońcy i uzasadnienia zarzutów zgłasza się wtedy, a nie po zakończeniu przesłuchania.
Zapłata przesądza także o sporze podatkowym.
Termin zażalenia wynosi 7 dni.
Pytania i odpowiedzi
Świadek tak. Obowiązek stawiennictwa nie zależy od jego wiedzy. Strona postępowania podatkowego wezwana na przesłuchanie może odmówić zgody i się nie stawić.
Odmowa zeznań w całości przysługuje tylko wąskiemu kręgowi osób. Z odpowiedzi na konkretne pytania można się natomiast uchylić zawsze, gdy odpowiedź naraziłaby świadka albo osobę mu najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
To zależy od tego, co organ już wie. Czynny żal jest bezskuteczny, gdy organ ma udokumentowaną wiadomość o czynie albo rozpoczął czynność zmierzającą do jego ujawnienia. Samo wezwanie w innej sprawie nie przesądza o tym, dlatego trzeba sprawdzić, czego dotyczy.
Nie. Odpowiedzialność za fałszywe zeznania dotyczy świadka. Wyjaśnienia podejrzanego sąd ocenia swobodnie, a rozbieżności obniżają ich wiarygodność.
Podejrzany ma prawo do obrońcy i na żądanie przesłuchuje się go z jego udziałem. Świadek może ustanowić pełnomocnika, gdy wymagają tego jego interesy. Strona postępowania podatkowego może działać przez pełnomocnika.
Nie. Wyrok o zezwoleniu na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego.
Zażądać przesłuchania z udziałem obrońcy i pisemnego uzasadnienia zarzutów. Niestawiennictwo obrońcy nie wstrzymuje czynności, ale podejrzany może odmówić wyjaśnień.
Wynagrodzenie ustalam indywidualnie, po ustaleniu trybu postępowania, roli procesowej i zakresu rozliczeń objętych sprawą. Udział w jednym przesłuchaniu i prowadzenie całego postępowania to dwa różne zakresy.
Materiały szczegółowe
Rolę procesową ustala się przed czynnością, nie w jej trakcie
Do oceny sprawy potrzebna jest treść wezwania wraz z podstawą prawną i sygnaturą. Proszę przesłać skan przez formularz albo zadzwonić.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę sprawy karne skarbowe i obronę przedsiębiorców w postępowaniach organów Krajowej Administracji Skarbowej w całym kraju.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl