Przy alkoholu progi wynikają wprost z ustawy, więc sprawa wygląda na przesądzoną w chwili, gdy alkomat pokaże wynik. Nie jest. O tym, czy skończy się na wykroczeniu, czy na przestępstwie, jak długi będzie zakaz i czy przepadnie samochód, decydują szczegóły badania, godziny pomiarów i to, co zostanie zrobione w pierwszych tygodniach. Poniżej opisuję, jak to wygląda w praktyce.
W pigułce
- Granice wyznacza ustawa. Od 0,2‰ we krwi albo 0,1 mg/dm³ w wydychanym powietrzu zaczyna się stan po użyciu alkoholu, a powyżej 0,5‰ albo 0,25 mg/dm³ stan nietrzeźwości.
- Stan po użyciu alkoholu to wykroczenie. Grozi areszt albo grzywna nie niższa niż 2500 zł i obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów od 6 miesięcy do 3 lat.
- W tej sprawie nie ma mandatu. Skoro zakaz jest obowiązkowy, sprawę rozpoznaje sąd.
- Stan nietrzeźwości to przestępstwo. Grozi kara pozbawienia wolności do lat 3, zakaz na co najmniej 3 lata i świadczenie pieniężne co najmniej 5000 zł.
- Od 1,5‰ albo 0,75 mg/dm³ sąd co do zasady odbiera samochód. Gdy auto nie należy wyłącznie do kierowcy, orzeka nawiązkę od 5000 do 500 000 zł.
- Po zatrzymaniu prawa jazdy za alkohol nie wolno jechać dalej. Pokwitowanie w tej sytuacji nie daje uprawnienia do kierowania, nawet przez chwilę.
- Czas zatrzymania dokumentu nie przepada. Zalicza się go na poczet zakazu.
- Druga taka sprawa to zupełnie inne zagrożenie. Kara od 3 miesięcy do 5 lat i co do zasady dożywotni zakaz.
- Po połowie zakazu można wrócić za kierownicę samochodu z blokadą alkoholową. Decyduje o tym sąd na wniosek.
Ile promili to wykroczenie, a ile przestępstwo
Progi określa art. 46 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz art. 115 § 16 Kodeksu karnego. Stan po użyciu alkoholu zachodzi przy stężeniu od 0,2‰ do 0,5‰ we krwi albo od 0,1 do 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza. Stan nietrzeźwości zaczyna się powyżej 0,5‰ we krwi albo powyżej 0,25 mg/dm³ w wydychanym powietrzu. Kolejną granicą jest 1,5‰ albo 0,75 mg/dm³, bo od niej zależy przepadek samochodu.
poniżej 0,1 mg/dm³
Wynik poniżej progu stanu po użyciu alkoholu. Nie ma zastosowania ani art. 87 k.w., ani art. 178a k.k.
od 0,1 do 0,25 mg/dm³
Wykroczenie. Areszt albo grzywna nie niższa niż 2500 zł i obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów.
art. 46 ust. 2 u.w.t., art. 87 § 1 i 3 k.w.
powyżej 0,25 mg/dm³
Przestępstwo. Kara pozbawienia wolności do lat 3, zakaz na co najmniej 3 lata, świadczenie od 5000 zł.
art. 115 § 16 i art. 178a § 1 k.k.
co najmniej 0,75 mg/dm³
Sąd orzeka przepadek samochodu, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek. Gdy auto nie jest wyłączną własnością sprawcy, nawiązka od 5000 do 500 000 zł.
art. 44b § 1a, § 5 i § 6 k.k.
Wartość we krwi i wartość w wydychanym powietrzu są równorzędne. Wystarczy przekroczenie jednej z nich. Liczy się także stężenie, do którego zawartość alkoholu dopiero prowadzi.
Nie ma „bezpiecznego marginesu” powyżej 0,25 mg/dm³. Sąd Najwyższy odrzucił pogląd, że przestępstwo zaczyna się dopiero od wskazania 0,28 mg/l, bo próg określa ustawa (wyrok SN z 3.11.2010 r., IV KK 165/10).
Co grozi za jazdę po alkoholu
Poniżej zestawienie skutków dla trzech sytuacji, które najczęściej trafiają do kancelarii. Te sytuacje różnią się nie tylko wysokością kary. Wykroczenie nie jest skazaniem za przestępstwo, a ponowna jazda po wcześniejszym skazaniu zamyka większość dróg łagodniejszego potraktowania.
- Rodzaj czynu
- wykroczenie
- Kara
- areszt od 5 do 30 dni albo grzywna od 2500 do 30 000 zł
- Zakaz prowadzenia
- obowiązkowy, od 6 miesięcy do 3 lat
- Świadczenie pieniężne
- nie dotyczy
- Przepadek pojazdu
- nie dotyczy
- Mandat
- niedopuszczalny, sprawę rozpoznaje sąd
- Rodzaj czynu
- przestępstwo
- Kara
- pozbawienie wolności do lat 3, możliwa zamiana na grzywnę albo ograniczenie wolności
- Zakaz prowadzenia
- obowiązkowy, co najmniej 3 lata, najwyżej 15 lat
- Świadczenie pieniężne
- od 5000 do 60 000 zł
- Przepadek pojazdu
- możliwy, od 1,5‰ co do zasady obowiązkowy
- Mandat
- nie dotyczy, sprawa karna
- Rodzaj czynu
- przestępstwo
- Kara
- pozbawienie wolności od 3 miesięcy do lat 5, bez zamiany na grzywnę
- Zakaz prowadzenia
- dożywotni, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek
- Świadczenie pieniężne
- od 10 000 do 60 000 zł
- Przepadek pojazdu
- możliwy, od 1,5‰ co do zasady obowiązkowy
- Mandat
- nie dotyczy, sprawa karna
Podstawa: art. 19, 24 § 1a, 29 § 1 i 87 k.w., art. 96 § 2 k.p.w., art. 37a, 42 § 2 i 3, 43 § 1, 43a, 44b i 178a k.k.
Grozi kara aresztu od 5 do 30 dni albo grzywna nie niższa niż 2500 zł, a najwyżej 30 000 zł. Sąd musi orzec zakaz prowadzenia pojazdów, na okres od 6 miesięcy do 3 lat.
Mandatu w tej sprawie nie ma. Grzywny nie nakłada się w drodze mandatu za wykroczenie, za które należy orzec środek karny, a takim jest obowiązkowy zakaz (art. 96 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia). Policja kieruje do sądu wniosek o ukaranie.
Ustawa przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli sąd uzna, że kara nie powinna przekroczyć roku, może zamiast niej orzec grzywnę albo ograniczenie wolności (art. 37a Kodeksu karnego). W sprawie bez wypadku i bez wcześniejszej karalności o takie rozstrzygnięcie warto zabiegać.
Obok kary sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów na co najmniej 3 lata, najdłużej na 15 lat (art. 42 § 2 i art. 43 § 1), oraz świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, od 5000 do 60 000 zł (art. 43a § 2).
Przy przestępstwie z art. 178a § 1 warunkowe umorzenie jest dopuszczalne, jeżeli sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne, a wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne (art. 66 Kodeksu karnego). To jedyne rozstrzygnięcie, które nie jest skazaniem.
Przy warunkowym umorzeniu zakaz prowadzenia pojazdów jest fakultatywny i może zostać orzeczony najwyżej na 2 lata (art. 67 § 3). Dla osoby, która potrzebuje prawa jazdy do pracy, różnica wobec co najmniej 3 lat zakazu przy skazaniu jest zasadnicza. Sąd może przy tym nałożyć obowiązki i orzec świadczenie pieniężne.
Przy przestępstwie z art. 178a sąd może orzec przepadek pojazdu, którym sprawca kierował. Jeżeli stężenie wynosiło co najmniej 1,5‰ we krwi albo 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu, sąd orzeka przepadek, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami (art. 44b § 1 i 1a).
Przepadku nie orzeka się, gdy samochód nie był wyłączną własnością sprawcy, na przykład był współwłasnością małżonków, był leasingowany albo należał do pracodawcy. Wtedy sąd orzeka nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa od 5000 do 500 000 zł (art. 44b § 5 i 6).
Dotyczy osoby wcześniej prawomocnie skazanej za jazdę w stanie nietrzeźwości albo pod wpływem środka odurzającego, za niektóre przestępstwa drogowe popełnione w takim stanie, a także osoby, która prowadzi po alkoholu w czasie zakazu orzeczonego za przestępstwo.
Kara wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności i nie może zostać zamieniona na grzywnę (art. 37a § 2). Sąd orzeka dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek (art. 42 § 3), oraz świadczenie co najmniej 10 000 zł (art. 43a § 3).
Terminy krok po kroku. Od kontroli do zwrotu prawa jazdy
Pomiar w wydychanym powietrzu albo badanie krwi. Każdy wynik powinien mieć godzinę, a do protokołu powinien być dołączony wydruk z urządzenia.
Przy podejrzeniu jazdy po alkoholu pokwitowanie nie uprawnia do dalszej jazdy. Samochodem nie wolno odjechać ani od razu, ani w kolejnych dniach.
Wydaje je prokurator, a w sprawie o wykroczenie sąd. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
To etap, na którym rozstrzyga się kwalifikacja, wymiar zakazu, świadczenie i los samochodu.
Okres, przez który prawo jazdy było zatrzymane, zalicza się na poczet zakazu.
Sąd może pozwolić na dalsze wykonywanie zakazu tylko wobec pojazdów bez blokady. Przy zakazie dożywotnim dopiero po 10 latach.
Badanie lekarskie, badanie psychologiczne i kurs reedukacyjny. Gdy pozbawienie prawa jazdy trwało dłużej niż rok, także egzamin państwowy.
Podstawa: art. 135 ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 4 i 5 oraz art. 137 p.r.d., art. 43 § 2 i 63 § 4 k.k., art. 29 § 3 i 4 k.w., art. 182a k.k.w., art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b i art. 98a ust. 1 u.k.p.
Okres zatrzymania prawa jazdy zalicza się na poczet zakazu prowadzenia pojazdów, zarówno przy przestępstwie (art. 63 § 4 k.k.), jak i przy wykroczeniu (art. 29 § 4 k.w.). Zakaz obowiązuje od uprawomocnienia się wyroku.
Hulajnoga, rower, droga osiedlowa. Kiedy to przestępstwo
Przestępstwo z art. 178a dotyczy pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym. Oba pojęcia są szersze, niż zakłada większość kierowców.
Stają się pojazdem mechanicznym wtedy, gdy są poruszane wyłącznie silnikiem, a nie siłą mięśni. W praktyce o kwalifikacji decyduje ustalenie, jak pojazd był napędzany w chwili kontroli, w tym prędkość i ukształtowanie terenu. Sąd Najwyższy uznał, że hulajnoga elektryczna o mocy zbliżonej do roweru ze wspomaganiem, która zachowuje zwykłe cechy hulajnogi, nie jest pojazdem mechanicznym (wyrok SN z 22.02.2023 r., III KK 13/22).
Rower nie jest pojazdem mechanicznym, więc jazda nim po alkoholu nie jest przestępstwem z art. 178a. Jest wykroczeniem. W stanie nietrzeźwości grozi areszt albo grzywna nie niższa niż 2500 zł (art. 87 § 1a Kodeksu wykroczeń), a w stanie po użyciu alkoholu areszt albo grzywna nie niższa niż 1000 zł (art. 87 § 2). Zakaz prowadzenia pojazdów innych niż mechaniczne jest wtedy fakultatywny (art. 87 § 4).
Ruch lądowy to nie tylko droga publiczna. Decyduje faktyczna dostępność miejsca i rzeczywisty ruch pojazdów, a nie formalny status drogi, dlatego przestępstwo może zostać popełnione także na drodze leśnej (postanowienie SN z 28.03.2017 r., III KK 472/16) albo na osiedlowej drodze za bramą (wyrok SN z 13.09.2022 r., IV KK 50/22). Za ruch lądowy nie uznano natomiast przejazdu po podwórku, z którego korzysta wąskie grono osób (wyrok SN z 5.05.2009 r., IV KK 432/08).
Przestępstwo polega na prowadzeniu pojazdu. Nie popełnia go ten, kto tylko siedzi w samochodzie z włączonym silnikiem i nie wprowadza go w ruch. Każdy taki przypadek wymaga jednak ustalenia, co dokładnie widzieli funkcjonariusze.
Badanie trzeźwości. Co sprawdzić w protokole
Wynik pomiaru jest dowodem jak każdy inny i podlega ocenie. W aktach trzeba sprawdzić przede wszystkim cztery rzeczy.
- Godziny wszystkich pomiarów i ich kolejność. Tylko z nimi da się ocenić, czy alkohol był jeszcze wchłaniany, czy już eliminowany.
- Wydruk z urządzenia dołączony do protokołu badania.
- Świadectwo wzorcowania urządzenia i jego datę.
- Godzinę kierowania i godzinę ostatniego spożycia alkoholu, jeżeli da się je ustalić.
Przykład. Kierowca dmuchał dwa razy na miejscu kontroli i miał 0,28 i 0,27 mg/l. Godzinę później urządzenie na komendzie wskazało 0,21 i 0,17 mg/l. Obrona twierdziła, że późniejsze wyniki oznaczają stan po użyciu alkoholu. Sąd skazał za przestępstwo, uznając, że spadek wyników był naturalnym skutkiem eliminacji alkoholu w czasie (wyrok SR w Jędrzejowie z 21.09.2017 r., II K 337/17).
Drugi przykład. Do protokołu badania jednym urządzeniem nie dołączono wydruku i nie powtórzono pomiaru. Sąd pominął ten pomiar, ale skazał na podstawie prawidłowego badania drugim urządzeniem na komendzie (wyrok SR w Wąbrzeźnie z 18.01.2018 r., II K 364/16). Wadliwość jednego badania nie oznacza więc automatycznie uniewinnienia.
Stan nietrzeźwości można ustalić także bez pomiaru, na podstawie zeznań świadków i wyjaśnień, jeżeli jednoznacznie wskazują na przekroczenie progu. Brak alkomatu nie zamyka sprawy.
Gdy doszło do wypadku albo kolizji
Jeżeli kierowca w stanie nietrzeźwości spowodował wypadek, sąd wymierza karę za wypadek w granicach zwiększonych o połowę (art. 178 § 1 Kodeksu karnego). Przy ciężkim uszczerbku na zdrowiu innej osoby kara nie może być niższa niż 3 lata, a przy śmierci człowieka niż 5 lat pozbawienia wolności (art. 178 § 1a). Tak samo traktuje się sprawcę, który zbiegł z miejsca zdarzenia albo pił alkohol po wypadku, a przed badaniem.
Skutki finansowe są odrębne od karnych i często dotkliwsze. Ubezpieczyciel wypłaca odszkodowanie poszkodowanym z OC, a następnie może żądać od kierowcy zwrotu wypłaconej kwoty. Dotyczy to jazdy w stanie nietrzeźwości, ale także w stanie po użyciu alkoholu oraz ucieczki z miejsca zdarzenia (art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych).
Jak odzyskać prawo jazdy
Jeżeli w ciągu 14 dni nie wydano postanowienia o zatrzymaniu prawa jazdy, prokurator albo sąd wydaje postanowienie o jego zwrocie. Zwrot następuje przez wprowadzenie informacji do centralnej ewidencji kierowców, a nie przez fizyczne wydanie dokumentu (art. 137 ust. 4 i 6 Prawa o ruchu drogowym).
Kierowca, który prowadził w stanie nietrzeźwości albo po użyciu alkoholu, musi przejść badanie lekarskie, badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu i kurs reedukacyjny w zakresie problematyki przeciwalkoholowej (art. 98a ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami).
Jeżeli pozbawienie prawa jazdy trwało dłużej niż rok, zwrot następuje dopiero po zdaniu egzaminu państwowego. Nie dotyczy to osoby uniewinnionej ani sytuacji, w której postępowanie umorzono bezwarunkowo (art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b i ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami).
Zakazu orzeczonego za jazdę w stanie nietrzeźwości nie da się uznać za wykonany przed czasem (art. 84 § 2 Kodeksu karnego). Jedyną drogą powrotu za kierownicę w czasie zakazu jest wniosek z art. 182a Kodeksu karnego wykonawczego. Po wykonaniu połowy zakazu sąd może orzec, że dalszy zakaz obejmuje tylko pojazdy bez blokady alkoholowej, jeżeli postawa i zachowanie skazanego to uzasadniają. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
Prowadzenie pojazdu mimo sądowego zakazu jest przestępstwem z art. 244 Kodeksu karnego, zagrożonym karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Przy zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych sąd orzeka wtedy dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek (art. 42 § 3).
Pierwsze kroki po zatrzymaniu
- Nie kierować samochodem po zatrzymaniu prawa jazdy. Pokwitowanie w tej sytuacji nie uprawnia do jazdy.
- Zapamiętać albo zapisać godziny kontroli, pomiarów i ostatniego spożycia alkoholu.
- Poprosić o odnotowanie w protokole każdej okoliczności, która może mieć znaczenie dla wyniku, w tym przyjmowanych leków.
- Przy wątpliwościach co do pomiaru poprosić o pobranie krwi i zadbać, żeby prośba trafiła do protokołu.
- Nie składać wyjaśnień o czasie i ilości wypitego alkoholu przed rozmową z obrońcą.
- Ustalić, czyją własnością jest samochód. Od tego zależy, czy grozi przepadek, czy nawiązka.
Czego nie robić
Po zatrzymaniu prawa jazdy za alkohol pokwitowanie nie daje prawa do jazdy. Kolejna jazda tego samego dnia tylko pogarsza sytuację w sprawie.
Przy wynikach bliskich 0,25 mg/dm³ to one rozstrzygają, czy sprawa jest wykroczeniem, czy przestępstwem.
To właśnie te informacje łączą wynik pomiaru z chwilą kierowania. Raz złożonych wyjaśnień nie da się cofnąć.
Zbycie pojazdu nie chroni przed skutkami. Sąd może wtedy orzec nawiązkę do 500 000 zł (art. 44b § 5 pkt 2 i § 6).
Ucieczka zaostrza karę za wypadek, zwiększa zakaz i uruchamia regres ubezpieczyciela.
Kiedy adwokat realnie coś zmienia
Przy jednoznacznym wyniku i bezspornych okolicznościach samego faktu jazdy po alkoholu zwykle nie da się podważyć. Mówię o tym wprost. Pole do działania jest gdzie indziej i często decyduje o tym, czy klient zachowa pracę albo samochód.
Różnica dotyczy tego, czy sprawa kończy się ukaraniem za wykroczenie, czy skazaniem za przestępstwo.
Przesłanki trzeba wykazać, a nie tylko o nie wnosić. Stawką jest zakaz najwyżej na 2 lata zamiast co najmniej 3 lat.
Wyjątek od obowiązkowego przepadku wymaga wykazania szczególnych okoliczności. Osobną kwestią jest własność pojazdu i wysokość nawiązki.
Zamiana na podstawie art. 37a jest możliwa tylko przy pierwszym przestępstwie tego rodzaju i zależy od okoliczności, które trzeba przedstawić sądowi.
Wniosek składa się do sądu. Jego powodzenie zależy od tego, jak skazany wykonywał zakaz i co potrafi wykazać.
To odrębne postępowanie cywilne, w którym liczy się wysokość wypłaconych kwot i związek szkody ze stanem kierowcy.
Pytania i odpowiedzi
Nie. Pokwitowanie zatrzymania prawa jazdy z powodu podejrzenia jazdy po alkoholu nie uprawnia do kierowania pojazdem. Uprawnienie na 7 dni albo na 24 godziny dotyczy innych przyczyn zatrzymania dokumentu (art. 135 ust. 4 i 5 Prawa o ruchu drogowym).
Powyżej 0,5‰ we krwi albo powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza. Wynik od 0,2‰ do 0,5‰ albo od 0,1 do 0,25 mg/dm³ oznacza stan po użyciu alkoholu, czyli wykroczenie.
Nie. Za to wykroczenie sąd musi orzec zakaz prowadzenia pojazdów, a w takiej sprawie mandatu się nie nakłada. Sprawa trafia do sądu z wnioskiem o ukaranie.
Przy przestępstwie sąd może orzec przepadek pojazdu. Przy stężeniu co najmniej 1,5‰ albo 0,75 mg/dm³ orzeka go co do zasady obowiązkowo. Gdy samochód nie jest wyłączną własnością kierowcy, zamiast przepadku sąd orzeka nawiązkę od 5000 do 500 000 zł.
Przy skazaniu za wykroczenie albo za przestępstwo zakaz jest obowiązkowy. Wyjątkiem jest warunkowe umorzenie postępowania karnego, przy którym zakaz jest fakultatywny i może wynieść najwyżej 2 lata.
Wynagrodzenie ustalam po zapoznaniu się z wynikiem badania, kwalifikacją czynu i tym, czy doszło do zdarzenia drogowego. Sprawa o samą jazdę i sprawa z wypadkiem to zupełnie inny nakład pracy. Warunki podaję z góry, na piśmie.
Materiały szczegółowe
Przy alkoholu rozstrzyga szczegół
Do wstępnej oceny wystarczy protokół badania stanu trzeźwości z godzinami pomiarów, pokwitowanie zatrzymania prawa jazdy i informacja, czyją własnością jest samochód. Proszę opisać sprawę przez formularz albo zadzwonić.
adw. Bartosz Krycki
Adwokat, wpis WRO/ADW/2758. Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu, ul. Legnicka 52 lok. 503. Prowadzę obronę w sprawach o prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości i po użyciu alkoholu.
tel. 512 976 090, kancelaria@adwkrycki.pl